Иванов Николай Николаевич 1924 сыл ыам ыйын 20 күнүгэр Нам улууһун Арбын нэһилиэгэр төрөөбүтэ.   1943 сыллаахха   сэриигэ барбыта. Онно тиийэн, бастаан үөрэтэн баран, Илиҥҥи боруоҥҥа ыыппыттара. Японияны босхолооһун 1945 сылга диэри сулууспалаабыта. Ол кэнниттэн 1947 сылга диэри аатырбыт «Катюша» харабылыгар сылдьыбыта.   Аҕа дойду сэриитин II истиэпэннээх уордьан кавалера. Дойдутугар кэлэн холкуос, сопхуос үлэтигэр үлэлээбитэ. Дүпсүнтэн төрүттээх Рожина Дария Николаевнаны кэргэн ылан, 3 оҕоломмута. Кэлин оҕо саадыгар оһох оттон биэнсийэҕэ тахсыбыта.  Билигин Уус – Алдан улууһун Найахы нэһилиэгэр кыыһыгар кэлэн олорор,  сиэннэрдээх,  хос сиэннэрдээх. Кыайыыны аҕалсыбыт ытык кырдьаҕас ыам ыйыгар 99 сааһын бэлиэтиир.

 Наҕараадалара:

1985 с – «Аҕа дойду сэриитин» ордена; 1985 с – «Улуу Кыайыы 40 сыла» мэтээл; 1987 с – «Ветеран труда» мэтээл; 1988 с – «70 лет ВС СССР» юбилейнай мэтээл; 1994 с – «За доблестный труд в ВОВ 1941-45 гг» мэтээл; 1995 с - «Улуу Кыайыы 50 сыла» мэтээл; 1995 с – « 50 лет Победы советского народа в ВОВ 1941-45 гг»  мэтээл; 1996 с – «Медаль Жукова»; 2000 с – «Фронтовик 1941-45» знак; 2005 с – «Улуу Кыайыы 60 сыла»  мэтээл; 2005 с – «Победитель» знак; 2014 с – «Долгожитель Усть-Алданского улуса» знак; 2015 с - «Улуу Кыайыы 70 сыла» мэтээл; 2015 с – «70 лет Победы» знак; 2015 с –«Кыайыы 70 сыла» мэтээл; 2015 с – «Ветерану ВОВ 1941-45 гг» знак; 2017 с – « 100 лет Великой Октябрьской  социалистической революции» мэтээл.

Ветеран туһунан сиһилии билсиҥ - 

Япония сэриитин кыттыылаага

            Иванов Николай Николаевич I  1943 с. Саас Арбын «Кириэстээх» диэн сиртэн Армияга ынырыллан барбыта. Оччотоогуга рыбтреска «Маамылы» диэн куелгэ 14 буолан Мунхалыы сылдьыбыттара. Биригэдьиирдэрэ Куучугураан огонньор  этэ. Арбынтан кини агатынаан уонна «Уунэртэн» бааллара. Бэбиэскэни Соловьев Михаил Николаевич киниэхэ агалан биэрбитэ. Доход сайылыгар дьонугар, дьиэтигэр сатыы кэлэрэ (1,5 кес сир). Илин урэххэ таарыччы сетуелээбитэ. Дьиэтигэр биир хоммута, онтон дьонун кытта бырастыыласпыта. Ийэтэ тыыннаах эргийэн кэлээр диэн алгыы хаалбыта. Эдьиийэ Маарыйа эргэ Сугулаанна диэри атаарбыта (Бугаевтар етехтере). Кэлбиттэрэ, дьон беге мустубут этэ (армияга барааччылар уонна атаарааччылар). Тастын убайа Иванов Дмитрий Иннокентьевич эмиэ армияга ынырыллыбыт этэ.

            Сугулаанна барааччылары атаарааьын буолбута.  Суеьу елерен сибиэьэй эт сиэбиттэрэ, итии чэйи испиттэрэ. Сыгыннаахха сатыы магаьыынна кэлбиттэрэ. Продавеьынан Моорук диэн киьи улэлиирэ (Отчут). Манна армияга барар маннык дьоннор бааллара:Неустроев Мэхээлэ, Слепцов Кеша, Хабаан Хабырыыс, кини агата, Иванов Алексей Васильевич, Степанов Бааска, Иванов Иннокентий Дмитриевич (Туен), «Уунэртэн» Куонаан уола Сергей, Хатырыктан сылдьар Уус Алдан киьитэ, Иванов Николай Николаевич (Кыьычча), Бугаев Василий Никифорович, Потапов Василий, Хатыыстаахха бары сатыы киирбиттэрэ. Хатыыстаах тердуттэн ерус 1 км тэйиччи, иьирдьэ этэ (ити кэлин уу суурайбыта).  Улуу Сыьыыга «Коминтерн» борохуот сыстан турара. Бууча быраата Пуд кинилэри хамаандалаан борохуот ненуе  моторкага киллэрбитэ. Иванов Николай Николаевич агата уоннаи Хабаан Хабырыыс куормалаабыттара.  Учугэйдик айаннаан Намы булбуттара.   Эргэ райсовекка доруобуйаларын кербуттэрэ, сорох дьон теннер буолбуттара ( Иванов Алексей, Николай, Николай Николаевич агата, Бугаев Хонооьой уо.д.а. ). Армияга барар дьону Аргаа оскуолага (Нуучча оскуолатыгар) хаайбыттара. Агата бэйэтин хамсатын решетка быыьынан бэлэхтээбитэ уонна быраьаайдаьан барбыттара. Сарсыныгар массыынанан куораттаабыттара. Куоракка доруобуйаларын хаттаан кербуттэрэ. Баттахтарын кырыйан баран, ыарахан сыттаах мыыланан соппуттара. «Якутия» диэн борохуотунан элбэх буолан Даркылаах биэрэгиттэн устубуттара. Бетун учуутала Кондратьев диэн киьи кинилэри арыаллаан Даурия куоракка туттарбыта. Кини «Учугэйдик сылдьан, доцдугутугар эргиллээрин», - диэбитэ. Даурияга  1,5 – 3 ыйга карантиннаабыттара уонна байыаннай чаастарга тунэтэлээбиттэрэ. Слепцов И.И. уонна Николай Николаевич иккиэн биир чааска тубэспиттэрэ, оттон Слепцов Тимофей суол ненуе турар 24-с полкага кеспутэ.

            Иванов Николай Николаевич Даурияга 210 дивизияга 649 полкатыгар Стрелковай чааска (36 Армия) байыаннай уерэххэ 1945 сыл сайына буолуор диэри сылдьыбыта.Кини в/уерэххэ соготох саха этэ (3 батальон, 7 рота, 2 взвод). Уксэ нууччалар этилэр, ол эрээри араас омук баара. Рота командирынан Наймалинин диэн капитан сылдьыбыта, взвод командирынан Туманов этэ (младшай сержант) . Уерэнэр бириэмэтигэр усулуобуйа ыарахан этэ. Ол курдук аьылыктыын куьагана: 400 гр хлеб, субурхай миин, сытыйбыт хортуоска, хаппыыста биэрэллэрэ. Обмундированиелара эргэ этэ. Курдара брезент анардаах сапьян этэ. Казармага олорбуттара. Кун аайы строевой хаамыы, стрельбищелара 3 км ыраах этэ. Онно 90 буолан бараллара (1 рота). Боевой винтовканан, ручной пулеметунан, Калашников автоматынан, СБТ  диэн саанан ытарга уерэппиттэрэ. Противотанковай уонна пехотнай гранатанан туттарга уерэммиттэрэ. Ити курдук 1945 с. От ыйыгар диэри Даурияга олорбуттара. Фашисткай Германия хотторон, Кыайыы ерегейдеен, дьон-норуот санаата кенен  турар кэмэ этэ. Ол эрээри Илин милитаристкай Япония бегергетуллубут сэриилэрэ ултуруйэ илигэ.

            1945с. саас этэ. Кинилэр чаастарын государственнай границага чугаьаппыттара.  Ол кэннэ границага тиийэн тохтообуттара. Сайын этэ. Тревога сотору-сотру буолара. Командира майор фронна киирэллэрин туьунан бирикээс аахпыта. Кинилэр чаастара сатыы, массыынанан, монголлар поездтарынан айаннаан иннилэрин диэки баран испиттэрэ. Сирэ-дойдута уйаара-кэйээрэ биллибэт истиэп этэ, сорогор хайалардаага.   Олус куйаас буолан, сорогор киьи тулуйбат улугэрэ буолара: саллааттар олус утаталлара, сорогор аччыктыыр да этилэр. Николай Николаевич боевой винтовканы кытта ручной пулеметы уонна 2 противотанковай гранатаны илдьэ сылдьыбыта, олус ыарахан, илистиилээх этэ. Хайалаах сиргэ тахсаллара. Япония самолеттара кэлэн бомбалаан ааьаллара. Туунун олус харанарара. Буулдьа тебелерун оройунан биир кэм ыйылаан олороро. Винтовканан уонна ручной пулеметунан кини элбэхтэ ыппыта. Арай биирдэ Японияны кытта сэрии уурайда диэн биллэрбиттэрэ. Дьэ ураа беге, уеруу-кетуу, куустуьуу, кэпсэтии-ипсэтии беге буолбута. Тыыннаах ортум диэн олус уербутэ. Даурияга кинини сэрии сэбин харабыллааьынна анаабыттара. Ус ускэ квадратнай километр олбуордарга сэрии сэптэрэ хараллан тураллара. Иьигэр киллэрбэттэрэ. 76 разьезд диэн тимир суолтан 1.5 км сиргэ баар дэриэбинэ Вырга станцияттан чугас этэ. Харабыллыыр сиргэ Выркага  барара. Николай Николаевич 120 харабыллыыр ротага  сылдьыбыта.  1947 с. от ыйыгар дьэ босхолообуттара, онон дьиэтигэр барар буолан уеруу беге этэ. Кини бастаан поеьынан Иркутскайга, онтон Усть-Кутунан борохуотунан Дьокуускайга кэлбитэ. Онно уонча хоммута, убайыгар Дмитрий Бугаевка. Почта массыынатынан Намна кэлбитэ. Фрунзега диэри стационарнай мотуорунан айаннаабыта. Аччыгый уолу эргэ райсоветка керсубутэ. Аара айаннаан иьэн Бурятия сиригэр аварияга тубэспитэ, контузияламмыта уонна докумуонун сутэрбитэ. Кулугээттэр тубэьэн кырбаабыттар этэ, ол туьунан биир бурят эппитэ. Фрунзеттан санаьын Балбаараны кытта Арбынна кэлбитэ. 3 хоно от оттуу барбыта.  Оччотоогуга биригэдьиир Василий Никифорович этэ. «Японияны кыайыы иьин» мэтээлин сутэрбитэ. Билигин биир юбилейнай мэтээллээх, Кыайыы 40 сылыгар Ага дойду сэриитин 2 степеннээх орденын ылбыта. Билигин Арбын оскуолатыгар оьох оттооччунан улэлии сылдьар. Сэрии уонна улэ бэтэрээнэ буолбута. «Бэйэбин дьоллоогунан аагынабын. Бу сырдык, кенул олох туьугар елбуттэри мэлдьи саныыбын уонна сугуруйэбин», - диэн Николай Николаевич ахтар.

Василий Михайлович Абрамов, оскуола дириэктэрэ. 1986 сыл