БУОЙУН-ПОЭТ ИННОКЕНТИЙ АРТАМОНОВ ХОҺООННОРО

КЭРИЭСТЭЭҤ, БУКА БАРЫ

Улуу Кыайыы күнүн үөрүүнэн көрсөбүт

Сэрииһиттэр мустаммыт,

Сүрэхпит ырыатын дуораччы ыллыыбыт

Өстөөҕү самнараммыт.

Ахтыаҕыҥ, доҕоттоор, аргыардаах күннэри

Ааспыт ыар хонуктары,

Ол уордаах сылларбыт уот кутаа күннэрин

Туораспыт буойуттары.

Кыргыс толоонугар охтубут доҕорбутун

Биһиги умнубаппыт,

Кинилиин үлэҕэ, үөрүүгэ куруутун

Эр санаалаах хаамсабыт.

Бүгүҥҥү эриэккэс олоҕу көрбөккө

Охтубут буойуттары

Сүһүөххэ тураҥҥыт уһун үйэлэргэ

Кэриэстээҥ, бука бары.

Уруйу этиэҕиҥ кыайыыга аҕалбыт

Коммунист партияҕа,

Үөрүүлээх бу күҥҥэ көтөҕөр бакаалбыт

Ананнын Ийэ сиргэ!

Иннокентий Артамонов. Эйэ чорооно: хоһооннор, поэма орто уонна улахан саастаах оҕолорго. – Якутскай: Кинигэ изд-та, 1981. – с.40

ПОЛК ЗНАМЯТА

Кыыһар төлөнүнэн кытыастар

Ааспыт сыллары саната,

Кыайыы бэлиэтэ буолан,

Көстөр полк Знамята.

Кини аттыгар дьиппиэрэн,

Харабыл саллаат турар,

Көнөтүк, чиэс биэрэн,

Гвардеецтар ааһаллар.

Бу знамяны бастатан,

Түүн-күнүс уот буурҕаҕа

Ынчыктыы сытар дойдунан

Полк арҕаа барара.

Барара чаҕылҕан дапсыыр

Снаряд ардаҕын аннынан

Чиэһи, көҥүлү көмүскүүр

Үрдүк эрэли ылынан.

Буулдьа тэһитэ сүүрбүт

Гвардейскай Знамя

Дьол, эйэ иһин охсуспут

Геройдары санатта.

Артамонов И.И. Хоһооннор, поэмалар. – Дьокуускай: Бичик, 2010. – с.98

 

Кыайыы салюта

Дойдубут илиҥҥи быыһыгар

Кыыдааннаах кыһыммыт баранна,

Чаҕылхай сааскы халлааныгар

Үөрүүлээх сурахпыт тарҕанна.

Аҕалла мөлүйүөн сүрэҕэр

Өр кэмҥэ кэтэспит күннэрин,

Хаан утахтаах өстөөх сиригэр

Тиһэх канонада ньиргиэрин.

Бу бүгүн кыһыл буойуннар

Берлин куораты ыллылар,

Рейхстаг үрдүгэр тахсаннар

Кыайыы Знамятын астылар.

Кытыастар Кыһыл Знамяттан

Аан дойду үөрүүнэн долгуйар,

Ол тахсар саҥа күн уотуттан,

Баттаммыт дьон-аймах уһуктар.

Сир киинэ Москва куоракка

Кыайыыбыт салюта ньиргийэр,

Сибэкки букета халлааҥҥа

Айхаллаан ыһылла үрэллэр.

Уруйдан, тапталлаах Дойдубут!

Аатырда эн аатыҥ аар-саарга,

Бигэтик эрэнэр буоларбыт

Бу кэлбит саргылаах Кыайыыга.

1945

 

Кыайыы салюта: хоһоон/Көтүү: хоһооннор, поэмалар/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1978 – с.163

 

Күммүт үөрэн күөрэйдэ

Бомба, миинэ ньиргиэрэ

Туманныран сүттүлэр,

Хааммыт тохтор кэмнэрэ

Ардах буолан бүттүлэр.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

Көмөр буолбут куораттар

Ырыа ыллаан эрэллэр,

Элбэх саҥа заводтар

Күнүн аайы элбииллэр.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

Бурдук ыспыт буолакпыт

Муора курдук долгуйар,

Барҕа баайдаах тайҕабыт

Саарба уунан тоһуйар.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

Олох дьолун көмүскээн,

Кэлэр кэмҥэ чүөмчүлээн,

Аҕа дойдум аатырда,

Эйэ иһин ыҥырда.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

1945

Күммүт үөрэн күөрэйдэ: хоһоон/Эйэ чорооно: хоһооннор/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1981. – с. 15

 

Саллаат, сэргэх буол!

Аҕа дойдуга баай-дуол

Хаҥыыр, үөскүүр күн ахсын.

Саллаат, сэргэх буол,

Өстөөх үөрэ ымсыырбатын!

Тыргыллаллар киэҥ суоллар

Дьоллоох аартык аһаннар.

Саллаат, сэргэх буол,

Көппөтүннэр хара суордар!

Лыах курдук көтө-дайа

Оонньууллар кырачааннар.

Саллаат, сэргэх буол,

Суос-соҕотох хаалбатыннар!

Мичээрдииллэр кыыстаах уол

Күөх түүҥҥэ сулус аайы.

Саллаат, сэргэх буол,

Көрбөтүннэр кыа хааны!

Саас трактордар сылаас буор

Сирин кырсын тиэрдиннэр.

Саллаат, сэргэх буол,

Эстибэтиннэр тэргэннэр!

Үлэһит дьоҥҥо хочуол

Оллооҥҥо оргуйуохтун.

Саллаат, сэргэх буол,

Чуумпу куруук доҕордостун!

Норуоппут улуу тутул

Акылаатын түһэрдэ.

Саллаат, сэргэх буол,

Хаампатын сэрии силлиэтэ.

Эйэлээх, көҥүл олох

Үүнэ, чэлгийэ турдун.

Саллаат, сэргэх буол,

Модун эйэ туругурдун!

1980

Саллаат, сэргэх буол!: хоһоон/Эйэ чорооно: хоһооннор/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1981. – с. 35

 

БЭС ЫЙЫН 22 КҮНЭ, 1941 СЫЛ

И.И. Артамонов

 

Сайылык дьиэлэрин аһаҕас аанынан

Буорах сыта эмискэ аҥылыйбыта…

Холорук курдук, өрө ытыллан,

Соһумар сурах тарҕанан барбыта.

 

Күндүл күннүүн күлүгүрэ өһөн,

Сир, халлаан хараҥаран ылбыта…

Аат эрэ харата үөһэ көтөн,

Күөрэгэй санньыйа ыллаабыта.

 

Күлэ -үөрэ турбут айылҕа күөҕэ

Ол күн тута кэхтэн түспүтэ.

«Сэрии» диэн тыл дьиэттэн дьиэ5э

Харах уута аргыстаах киирбитэ.

 

Лыахтыын сырсар кыра уолаттар

Чаачар чааларын кистии уурбуттара,

Ар5аа ыраах умайар куораттар

Уот төлөннөрүн көрөр куруктара.

 

Чуумпу сайылык дьиэтин боруогун

Сэрии тыйыс тыала атыллаабыта,

Улуу Аҕа дойдубут бар дьонун

Өстөөҕү утары турарга ыҥырбыта.

 

Сибэкки буолбут сүрэхтэр

Иннокентий Артамонов

 

Мин бүгүн

Кыайыы күнүн туһунан

Дакылааты истэ олорон,

Элбэҕи санаатым,

Уйадыйан ыллым…

Сүр ыардык,

Ыарыылаахтык

Сүрэҕим ытырбахтыыр,

Хараҥа-сырдык

Харахпар халыйбахтыыр.

Илэ-бааччы истэргэ дылыгын

Табыллан охтубут

Саллаат кыланыытын,

Илэ-бааччы көрөргө дылыгын

Сири-халлааны холбообут

Куорат умайар кутаатын…

Оо, сүрүн ньии!

Оо, дьулаанын ньии!

Бу баар

Харахпар

Өстөөх ыйаабыт дьонноро,

Өстөөх муҥнаабыт оҕолоро…

Оо, бу улуу Күнү,

Бу өрөгөйдөөх Күнү,

Элбэх да эрэйи көрсөн,

Элбэх да өлүүнү көрөн,

Кырыылаах ыстыыгынан

Былыттары быһыта тыытан

Аҕалбыппыт…

Дакылаат бүтэрин кытта

Ытыс тыаһа хабылынна.

Мин кулгааҕым куугунаата,

Мин сүһүөҕүм салҕалаата.

Бу баар курдук

Канонада ньирилээтэ,

Салгын титирэстээтэ…

Биһиги

Ытык походтарга сылдьан

Бу Кыайыы күнүн көрбүппүт,

Сороҕор санньыйан,

Сороҕор үөрэн-көтөн,

Тыһыынча өлүүттэн

Тыыннаах ордубуппут.

Биһиги

Бу баар курдук

Өйдүүбүт,

Бу баар курдук

Көрөбүт

Бар-дьон куустуһар түгэнин,

Москва салютын ньиргиэрин!

Албан аат

Килбиэннээх салюта,

Саргылаах

Кыайыыбыт салюта

Дохсуннук дуорайар,

Дуоланнык дуорайар!

Оо, доҕоттоор,

Ол саас чаҕылхай халлаана

Үөрүүлээх да этэ,

Туох баар күн анна

Тырымныы-тырымныы күлбүтэ.

Ол сырдык

Сарыаллаах халлааммар,

Ол дьоллоох

Кустуктаах халлааммар

Кыырыктаах

Кыргыһыыга охтубут

Хаарыаннаах

Ньургун доҕотторбут

Уоттаах

Сытыы харахтара

Сулус буолан көрбүттэрэ,

Төлөннөөх

Хорсун сүрэхтэрэ

Сибэкки буолан үүммүттэрэ.

1962

 

Улуу дьыалаҥ өрөгөйүн

 Иннокентий Артамонов 

Истибитиҥ дуо, канонада

Сири титирэтэр тыаһын,

Чох хара халыҥ буруота

Халлаан уорҕатын сабарын?!

Көрбүтүҥ дуо, уот атаакаҕа

Буулдьа кытыастар ардаҕын,

Өстөөх арҕаҕын ылыыга

Долгуннуу түллэн бараргын?!

Өйдөөбүтүҥ дуо, ол туох иһин,

Өлүү утары барбыккын,

Саллаат бүтэһик кэриэһин

Үйэ-саас илдьэ хаалбыккын?!

Билбитиҥ дуо, тыыннаах ордубут

Сүрэх долгуйар үөрүүтүн,

Айхаллаан ыраас халлааммыт

Чаҕылхай күннүүн көрсүүтүн?!

Санаабытыҥ дуо, ол түгэҥҥэ

Тапталлаах көмүс доҕоргун,

Сиргэ, халлааҥҥа, бу күҥҥэ

Төрүөххүттэн уруулуугун?!

Фронтовик эбит буоллаххына,

Маны барытын ааспыккын…

Уоттаах сэрии ветерана,

Ытыктаан этэллэр ааккын.

Ууну, уоту ааһан туораабыт

Хорсун саллаат, тула көрүн:

Хайдах курдук Ийэ сирбит

Киэргэннэ, тубуста бүгүн.

Бу дьолу, көҥүлү аҕалбыт

Улуу Дьыалаҥ өрөгөйүн

Үөскүүр көлүөнэ ыччаппыт

Өссө үрдүктүк көтөхтүн!

1980

 

Кыайыы ырыата

 Сергей Васильев

Кыырай эрэ,

Кыталык буолан,

Кырдалы, сыһыыны үрдүнэн,

Кыайыы ырыата!

Күөрэй эрэ,

Күөрэгэй буолан,

Күөх толооннору үрдүнэн,

Күн дьолун үөрүүтэ!

Ыллаа,

Ымыы чыычаах буолан,

Ыаллаах алаас ахсын.

Эйээр,

Этигэн хамыс буолан,

Элгээн сыһыы устун.

Кэпсиэ, кэпсиэ, түргэнник,

Кэриэн ыччаттарым

Кэккэлэригэр киирэҥҥин,

Килбиэннээх кыайыы буолтун!

Албаннаах кыайыы,

Арылхай күн сырдыга буолан,

Айхаллаа,

Айыы дьонун

Алаһа дьиэтин

Аанынан киирэн!

Уруйдаа,

Урааҥхай саха

Уйгулаах остуолун

Ортотугар тыган!

Хайҕаллаах Советскай Армия

Хатарыылаах ыстаал кылыһынан

Хаанымсах фашиһы

Хара буорга

Хараҕалыы аста,

Өндөйбөт гына

Үлтү сынньан,

Үрдүгэр тэтиҥи саайда!

Кыайыылаах Советскай Армия

Кылааннаах ыстаал кылыһа,

Кыайан-хотон

Кылбаа маҥан халлааны

Кырсын аннынан

Кылбааран, күлүмнээн таҕыста!

Суунаҕалыы оонньообут

Субай хаанын соттон,

Солко өҥүнэн симэннэ;

Үөһүнэн саккыраппыт

Өһөх хаанын соттон,

Үрүҥ көмүстүү килбэҥнээтэ!

Аан дойду үрдүнэн

Албаннаах Советскай Армияны

Айхаллыыр музыка оонньоото,

Орто дойдуну улаҕатынан

Улуу Сталины

Уруйдуур «ураа» ньиргийдэ!

Көнньүөр,

Күбэй хотун ийэм!

Соттун хараххын,

Соҥуйбут эдьиийим! –

Саргылаах санныбыт үрдүттэн

Санаа хара тааһа түстэ!

Үрүҥ күммүт инниттэн

Өһөх буруо үүрүлүннэ!

Айхаллаан,

Албан кыайыыламмыт

Аҕа дойдум!

Үөр,

Өрөгөйө үрдээбит

Үтүө норуотум!

Сэрии сиҥнэрбит бааһа

Сир Ийэ иэниттэн остун диэн,

Күөрэтэн биэр

Көмүс балтаҕын,

Күрүөлүү оҕус

Күөх буолаҕын,

Ыллатан ис

Ыаллаах толоонноргун,

Охсон биэр

Оһуордаах хамыһыҥ тылын!

Ураатаа,

Остуолуҥ иннигэр,

Ойуур-тыа иһигэр,

Улуу муоралар улаҕаларыгар!

Ураатаа,

Очуос хайалар чыпчаалларыгар!

Ураатаа,

Улуу Сталин аатыгар!!!

1945

 

МИН МАНТАН СЭРИИГЭ БАРБЫТЫМ

Мин мантан сэриигэ барбытым

Кыракый балаган дьиэбиттэн,

Ыраахха диэритин кэтэИэн

Турбута кырдьа^ас мин а§ам.

 

Мин мантан сэриигэ барбытым

Оскуола чуораанын хаалларан,

Саас буолан, чыычаахтаах чаран-ым

Симэммит хатын-ьгн аттынан.

 

Мин мантан сэриигэ барбытым

Илинтги саЬар5ам аннынан,

КолхоЬум C0H050C атынан

Суол буорун бурбатан ааспытым.

Мин мантан сэриигэ барбытым

Бар-дьонум алгыЬын ыламмын,

Далбаатыы хаалбыта алааЬым

Будьурхай баттахтаах тыатыныын.

1959

 

 Кэс тыл

 

Мин үс тылы этэбин –

Үс ытык андаҕары,

Күн-Ийэ сирбэр биэрэбин

Маҥнайгы андаҕары.

 

Мин иккис кэс тылы этэбин –

Таптыыр күндү доҕорбор,

Мин үһүс кэс тылы биэрэбин

Көмүс чыычаах оҕобор.

 

Андаҕар тылбын кэһэр күммэр

Аҕа дойдум сууттаатын,

Куттас буолан, умса түһүүбэр

Ийэ буорум туппатын.

 

Андаҕар тылбын кэһэр күммэр

Мин кэргэним кыраатын,

Урукку кэмнэрбин өйдөтөр

Хаартыскабын уоттаатын.

 

Андаҕар тылбын кэһэр күммэр

Оҕом өһүөнэ тиийдин,

Аймах-билэ дьонум иннигэр

«Аҕам буолбатах!» - диэтин.

 

Кымыстаах чороону көтөхтүм

Кымыстаах чороону көтөхтүм

Үгүс сыл кэнниттэн бу бүгүн,

Дьоннорбун үөрүүнэн көрсөммүн,

Кымыстаах чороону көтөхтүм.

 

Кымыстаах чороону көтөхтүм

Быыл буолбут синиэлбин устаммын,

Хоту сир халлаанын ахтаммын,

Кымыстаах чороону көтөхтүм.

 

Кымыстаах чороону көтөхтүм

Сүөгэйи ыймахтыыр кэриэтэ,

Сахалыы ырыаны дьиэрэтэ

Кымыстаах чороону көтөхтүм

 

Кымыстаах чороону көтөхтүм

Дьүкээбил уоттарын анныгар,

Мин Сахам дойдутун аатыгар,

Кымыстаах чороону көтөхтүм

 

ЭРГИЛЛИИ

Ленинград, Курскай аннынааҕы

улахан кыргыһыыларга кыттыыны

ылбыт убайбар, Иван Иннокентьевич

Артамоновка.

1

 

Дорообо, тиит мастаах төрөөбүт алааһым,

Сэрииттэн мин тыыннаах эргиллэн кэллим.

Дорообо, тапталлаах хотугу халлааным,

Эн күҥҥүн көрөммүн мин эмиэ мичээрдим.

Оо, алааһыам, эн ыраас салгыҥҥын

Уохтаах кымыстыы мин ыймахтаан ыллым,

Нарын сибэккилээх сымнаҕас кырыскын

Тобуктаан тураммын астына сыллаатым.

Ол кэнниттэн сындалҕаннаах уһун суолум

Бурҕачыппыт быылын мин тэбэнэ турдум,

Сирэйбин-харахпын ыраастык сотуннум.

Үөp-көт миигин кытары, сиэрэй синиэлиэм,

Дьэ манна эйигин бутэһик тэбээһиним,

Билигин эрэ санныбыттан наҕыллык уһуллум.

II

Дьиэттэн таҕыстылар аймах.билэ дьонум,

Тэбии турар синиэлбин илиибэр туттум.

Соһуйуу-махтайыы, айманыы холбосто,

Онтон холбосто харах уулаах хомолто.

«Аҕаҥ- оҕонньор эн кэлэргэр тиийбэтэ...

Эйигин ахтара...» — диэн эдьиийим эттэ.

Түөрт ыйынан эрэ куоттардым аҕабын.

Түөрт ыйынан хойутаан хаалбыт абабын...

Оо, сиэрэй синиэлиэм, билэҕин дуу, суох дуу?!

Кутурҕан билигин сүрэхпин бу муҥнуур...

Аҕам кэриэһигэр мин бугун сүгүрүйдүм...

Дьэ эрэ саллааттыы эрдээхтик тулуйуох,

Санаа түһүүтүн кыйдааммыт киэр үүрүөх,

Эн баар буолаҥҥын мин төбөбүн көтөхтүм.

III

 

Синиэлиэм, эйигин кытары сэттэ сылы

Саллаат кытаанах олоҕор аһардым...

Оо, эн биһигини буулдьа сиирэ-халты

Элбэхтик тэһэ көппүтүн эмискэ санаатым.

Биһиги сибиньиэс ардаҕын анныттан

Тыыннаах ордоммут син хаалбыппыт,

Үүрүстүбүт хааннаах өстөөҕү Ийэ дойдуттан,

Ытык иэспитин чиэстээхтик төлөөн ааспыппыт.

Оо, оҕолор барахсаттар ыстыыкка үөлүллэн,

Сир, халлаан ытыыллара, ытыыра күн өһөн.

Умайбыт куораттары, ыйаммыт дьоннору

Оо, хаһан мин сүрэҕим умнуоҕҥай олору?!

Умнуохпар сатаммат, умнуохпар сатаммат,

Төрөөбүт алааһыам, умнуохпар сатаммат!

 Тыыннаах

Дойдубар иэспин төлөөн

Эргилинним билигин.

Саллаат уолгун көрсөн,

Алааһым, эн үөрэҕин.

Маһыҥ, отуҥ, ыраас ууҥ

Санатта оҕо сааспын,

Ахтар этим куруутун

Эн хонуугун, эн тыаҕыҥ.

 

Тыһыынчанан доҕотторум

Дьылҕаларын уллэстэн,

Мин тыыннаах ордоммун

Кэлбитим дни сэрииттэн.

 

Уоспут уоһахтаах да буоллар

Улуу походка сылдьыбыппыт,

Чуумпу акыйаан кытылыгар

Кыайыы ырыатын ыллаабыппыт

1956

ФЛЯГА

Флягам — фронтовой доҕорум,

Кинилиин элбэххэ сырыттым...

Кыргыс толоонун туоруурум,

Куйаар устунан хаамсарым.

 

Сиэрэй синиэллээх саллаакка

Туохтааҕар даҕаны күндүтэ,

Ыраатар эрэйдээх походка

Күүс-көмө күлүүһүн сүкпүтэ.

Флягабыт уутун харыстаан,

Өлбөт  Мэҥэ уутунуу иһэрбит.

Мөлүйүөн сууммаҕа сыаналаан

Атыылыа да суох этибит.

Кини ыраас биирдии таммаҕа

Хааннырбыт yohy сиигирдэрэ,

Бааһырбыт саллаат хараҕа

Аргыыйдык сырдаан кэлэрэ.

Билигин өйө суох сыппыт

Биһиги доҕор саллааппыт

Өстөөх атаакатын ыйытара,

Оччоҕо өлүүнү кыйдыыра...

 

Онтон олус диэн үөрсэрбит,

Таммах ууттан тыын киллэрбит

Эдэркээн саллаат мичээрдиирэ:

«Өлүүгэ бэриниэм дуо?» — диирэ.

Ол кэм дарбааннаах суолун

Мин эмиэ бүгүн өйдөөтүм,

Харах уутун, үөрүү салютун

Бука барытын илэ көөртүм...

 

Флягам, мин уулаах флягам

Миигин кытта мэлдьи баара,

Ньургуһуннуу үүнэр сааһым

Киниттэн силис тардара.

 1967

 

Сэрии тэлбит суолунан

Саха буойун төнүннүм,

Кырыыс дьулаан хонуутун,

Кэбис, аны көрүмүүм...

Өстөөх өһөөн хоппотун

Куннээх Ийэ сирбитин,

Бэйэҥ хааҥҥар сууммутуҥ,

Ииҥҥэ урут киирбитиҥ.

 Дьылҕа оннук оҥорбут...

Кырдьык кыайан кытыастар.

Оттуллубут аал уоппут

Ордук күүскэ умайар.

 Сүүстэ ыппыт сүрэҕин-

Чэгиэн-чэбдик билигин,

Бүгүн эмиэ ыллыыбын,

Бүгүн эмиэ саллааппын!

 1964

Бойобуой походтарга хаамсан

Бу өрөгөйдөөх күнү көрбүппүт,

Сороҕор үөрэн, copoҕop ытаан

Сэрииттэн тыыннаах оппуппут.

 

Биһиги өйбүтүгэр-санаабытыгар

Бэҕэһээ курдук Кыайыы күнэ,

Бэйэни билбэт буола долгуйар

Бар-дьон куустуһар түгэнэ.

 1964

ДОҔОТТОРБУТ КЭРИЭСТЭРИГЭР

 

Бүгүн үөрүү күнүн көрсөбүт

Кыайбыттар мустаммыт,

Ис сурэхтэн ырыа ыллыыбыт

Өстөөҕү самнараммыт.

Ахтыҥ, доҕоттоор, ааспыт куннэри —

Уот буурҕа сэриини,

Ол уордаах сыллар күөннэрин

Туораспыт сэрииһиттэри.

 

Oxcyhyyra өлбүт доҕотторбутун

Биһиги умнубаппыт,

Үөрэххэ, үлэҕэ куруутун

Бииргэ хаамсабыт.

Дьоллоох кэмнэри көрбөккө

Сэриигэ охтубуттары

Cүһүөххэ тураммыт уһун үйэҕэ

Кэриэстиэҕиҥ бары.

 

Уруйу этиэҕиҥ кыайыыга аҕалбыт

Улуу партияҕа,

Үөрүүлээх күҥҥэ көтөҕөр бакаалбыт

Ананнын Ийэ дойдуга!

 

 

Кэриэстээҥ, бука бары

Улуу Кыайыы күнүн үөрүүнэн көрсөбүт

Сэрииһиттэр мустаммыт,

Сүрэхпит ырыатын дуораччы ыллыыбын

Өстөөҕү самнараммыт.

Ахтыаҕыҥ, доҕоттоор, аргыардаах күннэр

Ааспыт ыар хонуктары,

Ол уордаах сылларбыт уот кутаа күөннэрин

Туораспыт буойуттары.

Кыргыс толоонугар охтубут доҕорбутун

Биһиги умнубаппыт,

Кинилиин үлэҕэ, үөрүүгэ куруутун

Эр санаалаах хаамсабыт.

Бүгүҥҥү эриэккэс олоҕу көрбөккө

Охтубут буойуттары

Сүһүөххэ тураҥҥыт уһун үйэлэргэ

Кэриэстээҥ, бука бары.

Уруйу этиэҕиҥ кыайыыга аҕалбытКоммунист партияҕа,

Үөрүүлээх бу күҥҥэ көтөҕөр бакаалбыт

Ананнын Ийэ сиргэ!

1951

 

Кыайыы салюта: хоһоон/Көтүү: хоһооннор, поэмалар/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1978 – с.163

Кыайыы салюта

Дойдубут илиҥҥи быыһыгар

Кыыдааннаах кыһыммыт баранна,

Чаҕылхай сааскы халлааныгар

Үөрүүлээх сурахпыт тарҕанна.

Аҕалла мөлүйүөн сүрэҕэр

Өр кэмҥэ кэтэспит күннэрин,

Хаан утахтаах өстөөх сиригэр

Тиһэх канонада ньиргиэрин.

Бу бүгүн кыһыл буойуннар

Берлин куораты ыллылар,

Рейхстаг үрдүгэр тахсаннар

Кыайыы Знамятын астылар.

Кытыастар Кыһыл Знамяттан

Аан дойду үөрүүнэн долгуйар,

Ол тахсар саҥа күн уотуттан,

Баттаммыт дьон-аймах уһуктар.

Сир киинэ Москва куоракка

Кыайыыбыт салюта ньиргийэр,

Сибэкки букета халлааҥҥа

Айхаллаан ыһылла үрэллэр.

Уруйдан, тапталлаах Дойдубут!

Аатырда эн аатыҥ аар-саарга,

Бигэтик эрэнэр буоларбыт

Бу кэлбит саргылаах Кыайыыга.

1945

 

Полк знамята: хоһоон/Көтүү: хоһооннор, поэмалар/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1978 – с.175

 Полк знамята

Кыыһар төлөнүнэн кытыастар

Ааспыт сыллары саната,

Кыайыы бэлиэтэ буолан,

Көстөр полк знамята.

Кини аттыгар дьиппиэрэн,

Харабыл саллаат турар,

Көнөтүк, чиэс биэрэн,

Гвардеецтар ааһаллар.

Бу знамяны бастатан,

Түүн-күнүс уот буурҕаҕа

Ынчыктыы сытар Украинанан

Полк арҕаа барара.

Барара чаҕылҕан дапсыыр –

Снаряд ардаҕын аннынан

Чиэһи, көҥүлү көмүскүүр

Үрдүк эрэли ылынан.

Буулдьа тэһитэ сүүрбүт

Гвардеевскай знамя

Дьол, эйэ иһин охсуспут

Геройдары санатта.

1954

 

Күммүт үөрэн күөрэйдэ: хоһоон/Эйэ чорооно: хоһооннор/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1981. – с. 15

Күммүт үөрэн күөрэйдэ

Бомба, миинэ ньиргиэрэ

Туманныран сүттүлэр,

Хааммыт тохтор кэмнэрэ

Ардах буолан бүттүлэр.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

Көмөр буолбут куораттар

Ырыа ыллаан эрэллэр,

Элбэх саҥа заводтар

Күнүн аайы элбииллэр.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

Бурдук ыспыт буолакпыт

Муора курдук долгуйар,

Барҕа баайдаах тайҕабыт

Саарба уунан тоһуйар.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

Олох дьолун көмүскээн,

Кэлэр кэмҥэ чүөмчүлээн,

Аҕа дойдум аатырда,

Эйэ иһин ыҥырда.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

1945

 

Саллаат, сэргэх буол!: хоһоон/Эйэ чорооно: хоһооннор/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1981. – с. 35

Саллаат, сэргэх буол!

Аҕа дойдуга баай-дуол

Хаҥыыр, үөскүүр күн ахсын.

Саллаат, сэргэх буол,

Өстөөх үөрэ ымсыырбатын!

Тыргыллаллар киэҥ суоллар

Дьоллоох аартык аһаннар.

Саллаат, сэргэх буол,

Көппөтүннэр хара суордар!

Лыах курдук көтө-дайа

Оонньууллар кырачааннар.

Саллаат, сэргэх буол,

Суос-соҕотох хаалбатыннар!

Мичээрдииллэр кыыстаах уол

Күөх түүҥҥэ сулус аайы.

Саллаат, сэргэх буол,

Көрбөтүннэр кыа хааны!

Саас трактордар сылаас буор

Сирин кырсын тиэрдиннэр.

Саллаат, сэргэх буол,

Эстибэтиннэр тэргэннэр!

Үлэһит дьоҥҥо хочуол

Оллооҥҥо оргуйуохтун.

Саллаат, сэргэх буол,

Чуумпу куруук доҕордостун!

Норуоппут улуу тутул

Акылаатын түһэрдэ.

Саллаат, сэргэх буол,

Хаампатын сэрии силлиэтэ.

Эйэлээх, көҥүл олох

Үүнэ, чэлгийэ турдун.

Саллаат, сэргэх буол,

Модун эйэ туругурдун!

1980

 

Кыайыы ырыата: хоһоон/Хоһооннор, поэмалар: хоһооннор, поэмалар/Сергей Васильев – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1958. – с. 163

Кыайыы ырыата

Кыырай эрэ,

Кыталык буолан,

Кырдалы, сыһыыны үрдүнэн,

Кыайыы ырыата!

Күөрэй эрэ,

Күөрэгэй буолан,

Күөх толооннору үрдүнэн,

Күн дьолун үөрүүтэ!

Ыллаа,

Ымыы чыычаах буолан,

Ыаллаах алаас ахсын.

Эйээр,

Этигэн хамыс буолан,

Элгээн сыһыы устун.

Кэпсиэ, кэпсиэ, түргэнник,

Кэриэн ыччаттарым

Кэккэлэригэр киирэҥҥин,

Килбиэннээх кыайыы буолтун!

Албаннаах кыайыы,

Арылхай күн сырдыга буолан,

Айхаллаа,

Айыы дьонун

Алаһа дьиэтин

Аанынан киирэн!

Уруйдаа,

Урааҥхай саха

Уйгулаах остуолун

Ортотугар тыган!

Хайҕаллаах Советскай Армия

Хатарыылаах ыстаал кылыһынан

Хаанымсах фашиһы

Хара буорга

Хараҕалыы аста,

Өндөйбөт гына

Үлтү сынньан,

Үрдүгэр тэтиҥи саайда!

Кыайыылаах Советскай Армия

Кылааннаах ыстаал кылыһа,

Кыайан-хотон

Кылбаа маҥан халлааны

Кырсын аннынан

Кылбааран, күлүмнээн таҕыста!

Суунаҕалыы оонньообут

Субай хаанын соттон,

Солко өҥүнэн симэннэ;

Үөһүнэн саккыраппыт

Өһөх хаанын соттон,

Үрүҥ көмүстүү килбэҥнээтэ!

Аан дойду үрдүнэн

Албаннаах Советскай Армияны

Айхаллыыр музыка оонньоото,

Орто дойдуну улаҕатынан

Улуу Сталины

Уруйдуур «ураа» ньиргийдэ!

Көнньүөр,

Күбэй хотун ийэм!

Соттун хараххын,

Соҥуйбут эдьиийим! –

Саргылаах санныбыт үрдүттэн

Санаа хара тааһа түстэ!

Үрүҥ күммүт инниттэн

Өһөх буруо үүрүлүннэ!

Айхаллаан,

Албан кыайыыламмыт

Аҕа дойдум!

Үөр,

Өрөгөйө үрдээбит

Үтүө норуотум!

Сэрии сиҥнэрбит бааһа

Сир Ийэ иэниттэн остун диэн,

Күөрэтэн биэр

Көмүс балтаҕын,

Күрүөлүү оҕус

Күөх буолаҕын,

Ыллатан ис

Ыаллаах толоонноргун,

Охсон биэр

Оһуордаах хамыһыҥ тылын!

Ураатаа,

Остуолуҥ иннигэр,

Ойуур-тыа иһигэр,

Улуу муоралар улаҕаларыгар!

Ураатаа,

Очуос хайалар чыпчаалларыгар!

Ураатаа,

Улуу Сталин аатыгар!!!

1945

 

Кыайыы үҥкүүтэ: хоһоон/Хоһооннор, поэмалар: хоһооннор, поэмалар/Сергей Васильев – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1958. – с. 166

Кыайыы үҥкүүтэ

Көҥүл кынатын күлүүстээри

Күлүргээбит хандалыны

Көмүс биһи көкөттөрбүт

Көтүрүтэ-тоҕута сынньыһан

Көтөн-мөҥөн кэллилэр.

Үөрүү-көтүү чыычааҕа

Үрдүк халлааны кырсынан,

Өлүөнэ эбэни үрдүнэн

Көтөн кылбааран кэлээхтээн

Күрүө аайы ыллаата,

Саҥаран-иҥэрэн дьирилээн

Саха норуотун уруйдаата.

Өлүөнэлиир өрүспүт

Өбүгэбит үөрүүтүн

Үлүскэннээх сүүрүгүнэн

Күүрдэ сытар эбээт.

Өрөгөйдөөх үҥкүүнү

Өрө көтөн биэриэҕиҥ!

Аммакалыыр эбэбит

Аймахтарбыт үөрүүтүн

Арылыйар долгунунан

Айхаллыы сытар эбээт.

Аһыакайдыыр оонньууну

Арыйаахтаан иһиэҕиҥ!

Ытык арҕаа хайабыт

Ыччаттарбыт үөрүүтүн

Ыһар чаҕыл күлүмүнэн

Ырылыта турар эбээт.

Ыраас дьэҥкэ куолаһынан

Ыллаан-туойан биэриэҕиҥ!

Туймаадабыт толооно

Доҕотторбут үөрүүтүн

Торҕо солко симэҕинэн

Туоһулуу сытар эбээт.

Тоҥолохтон тутуһан

Доҕулдьуһа көтүөҕүҥ!

Килбэчийэр сылабаар

Кэргэттэрбит үөрүүтүн

Киллигирии оргуйан

Кэпсии турар эбээт.

Кэккэлэһэн сылдьаммыт

Кэрдиис үктээн иһиэҕиҥ!

Чэйиҥ эрэ, сэгэрдээр,

Дьиэрэҥкэйдээн иһиэҕиҥ!

Сидьиҥ фашист сэриитин

Сиртэн-буортан соторго

Сирдээбит нуучча аатыгар

Симээн көмүс ойуулаах

Сэргэлэрдэ туруоруоҕуҥ!

Кэриэн ыччат кэскилин

Килбиэннээхтик көмүскээбит

Герой Попов чиэһигэр

Кэрдиис дьэрэкээн ойуулаах

Кэрэ сэргэтэ анньыаҕыҥ!

Уоран түспүт түөкүнү

Уолугун үүтүгэр ытааччы

Охлопков аатыгар

Оҕуруолаах тылынан

Оһуокайдыы туруоҕуҥ!

Чэйиҥ-чэйиҥ, чэкийдээр,

Дьиэрэҥкэйдээн иһиэҕиҥ!

Көҥүлбүтүн көмүскээбит,

Күннэрбитин сырдаппыт

Күндү-мааны ыччаттарбыт

Күлэн-үөрэн кэлээхтиир

Көмүс суолларын үрдүгэр

Күөхтэ отто тэлгиэҕиҥ!

Сэрииттэн эргийэн көстүбүт

Сэгэрдэрбит түөһүгэр

Сибэккитэ тамныаҕыҥ!

Уоту-күөһү көрсүбүт

Оҕолорбут чиэһигэр

Оһуокайдаан иһиэҕиҥ!

Халыҥ танка аттанан

Карпат хайатын үрдүнэн

Хамнадыырдаан сылдьыбыт

Хабыычабыт ханнаный,

Харытыттан сиэтэммит

Хаамыыбытыгар киллэрэн

Хатан тыллаах хамыстыы

Хаҥкыначчы туойуоҕу?!

Кычырҕас хайаны үрдүнэн

Кырынааты тамнаабыт

Кырысааммыт ханнаный,

Кыбынаахтаан сылдьаммыт

Кыталыктыы куоластаан

Кыҥкыната ыллыаҕы?!

Чэйиҥ-чэйиҥ, чэкийдээр,

Чэйиҥ эрэ, сэгэрдээр!

Орто дойду олоҕун

Уоттан күөстэн быыһыырга,

Салбаҕырбыт саргыны

Сандаарытан биэрэргэ,

Оҕолорбут биһиэнэ

Олуктаабыт суоллара

Умнуллубат буоллун диэн,

Урааҥхайдыы уруйдаан

Оһуокайдыы туруоҕуҥ!

1945

 

Кыайыы

“Сэрии бүттэ! Кыайыы!

Фашистары самнардыбыт!” –

Радио саҥарда.

Кулгаах истиэн иннигэр

Сүрэх эрдэ сэрэйдэ.

Үөрүү күрүс долгуна,

Халыс гынаат, миигин

Өрө анньан таһаарда,

Миэхэ кынат үүннэрдэ.

Хоһум иһэ дьэргэйдэ,

Кэҥии, сырдыы түстэ, дьэ,

Түннүк тааһа кытта күллэ…

Тулам миэнэ ырыа буолла,

Дууһам миэнэ ырыа буолла.

Баҕардахпыан: кууһуохпун

Дьоммун, сирбин, халлааммын,

Көтөҕөн ылан, ууруохпун

Көрсө түспүт саллааппын.

Кыайыы күнэ кэллин диэн

Кыттыспытым мин эмиэ

Кыстык-балта ньиргиэригэр,

Күүстээх үлэ күргүөмүгэр.

Аҕа дойдуом, үчүгэйиэн

Мин эйиэхэ төрөөбүтүм,

Көҥүл сиргэ үүммүтүм!

Киэн туттабын ийэ сирбинэн,

Советскай киһи буоларбынан!

Аҕа дойдуом, күммүт – дьолбут,

Аныыбын эйиэхэ: олохпун,

Сүрэҕим төлөнө буолбут

Эдэр ырыабын-тойукпун.

Эн иннигэр иэстээх буолуом

Тыыннааҕым тухары, Күн-дойдуом!

Андаҕайабыт: бу улуу күнүнэн,

Өлбүт геройдар кэриэстэринэн,

Өлбүттэр олохторун

Тыыннаахтар, биһи, салгыахпыт,

Ситэрбэтэх тойуктарын

Ситэрэн туойуохпут, ыллыахпыт!

Сэбиэппит кыайыылаах үйэтин

Ыччаттара буолбут дьоллоохпут,

Коммунизм аартыгын дабайдын

Биһиги социалистическай олохпут!

1945 с.

 

Доҕоруом, көрүстүбүт буолбаат!

Доҕоруом, көрүстүбүт буолбаат!

Доҕоруом, көрүстүбүт тыыннаах,

Үчүгэйиэн, үчүгэйиэн! Дьол баар!

Уол оҕо диэн дьоллоох-соргулаах.

Тимир колонна кэккэтигэр хааман,

Ыраах да сирдэринэн эҥсэн,

Буһан-хатан уот кутааҕа,

Эргийэн кэллиҥ Ийэ сиргэр.

Бар дьонуҥ иэстэһиилээх санаатын

Фашистары эһэр батыйата буолан,

Висланы кэстиҥ, Одеры туораатыҥ,

Берлиҥҥэ тиийдиҥ, хоту дойду уола.

Эн илиигиттэн хас түөкүн умуста?! –

Ахсаана суох үгүс, ситэн аахпаккын,

Будулҕаннаах фронт устун

Айхаллыыллар этэ албан ааккын.

Кыайыы үөрүүтэ модуннаах ньиргиэр,

Ленаҕа сатараан, сахалыы саҥарар.

Хоспут кыараҕас, дууһабыт киэҥ –

Бар дьону кытары куустуһуон баҕарар.

Дьэ эрэ билигин эн, хорсун буойун,

Үлэҕэ үрдэт албан эр ааккын,

Хоһууннар суоллара – эн суолуҥ!

Эн бүгүн – колхозка саллааккын!

1945 с.

 

Кэһии

Саллаат кэллэ дьиэтигэр.

Дьиэҕэ үөрүү, аймалҕан…

Кини эттэ кэргэнигэр,

Оҕотугар аргыый аҕай:

• Хайа, кэһииҥ? – дэһимэҥ,

Күндү малы эрэйимэҥ…

Ыйааһыҥҥа мээрэйдэммэт

Дьол диэн, арай, кэһиилээхпин,

Үөрүү диэн бэлэхтээхпин!

1945 с.

 

Хаһан умнар үһүбүт

Хаһан умнар үһүбүт

Хара дьайдаах өстөөҕү

Хампы сынньар туһугар,

Халҕаһалыы анньыллан,

Халыан, дохсун сэлиинэн

Халыһыппыт айаны?!

Хаһан умнар үһүбүт,

Хаарыаннаахай дьоммутун

Хаалларарбыт кээлтигэр,

Хараастыбыт санааны

Харыйаҕа бэлиэтээн –

Хастыы охсон ааспыты?!

Дьэдьэн, отон симэхтээх,

Кэрии хатыҥ киэргэллээх,

Кэнкил-силик дойдубут,

Чиэскин түһэн биэрбэккэ,

Чиэски омук сиринэн

Тэлэһийэн кэллибит.

Кыайыы уһун аартыгын

Кыыдааннарын көрдүбүт:

Кырдьыбатах да иһин

Кырыаланна чанчыкпыт,

Кыыһырбатах да иһин

Кырыыланна харахпыт.

Атаан сэрии арыллар

Арҕаа диэки арҕаҕын

Ааҥнаан туран ыстыбыт,

Иирээн илбис иитиллэр

Илин сытар уйатын

Ирдээн туран эстибит.

Алгыы хаалбыт артыалга

Арыы, кымыс ыһыаҕын

Арыйсыһа кэллибит,

Тиҥилэҕи тэнитэн

Чигдилээбит тиэргэни

Чэчирэтэ кэллибит!

Хаарыан дьолу харыстаан

Хара дьайдаах өстөөҕү

Хампы сынньар туһугар

Халыан, дохсун сэлиинэн

Халҕаһалыыр айаны

Хаһан умнар үһүбүт?!

Хаһан умнар үһүбүт?!

1946

 Хаһан умнар үһүбүт: хоһоон/Талыллыбыт айымньылар: хоһооннор, поэмалар/Петр Тобуруокап – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1977.- с. 22

 

Эйэ холууба

Күлүмүрдэс Москва,

Таас Кремль үрдүнэн

Көттө Эйэ холууба

Кылбаарар үрдүгүнэн.

Күн умайар лоскуйун

Кынаттаан оҥорбуттуу,

Кутта дьикти толбонун

Эйэ сирин уруйдуу.

Ол сыдьаайар сырдыкка

Кэккэлэрин түмэннэр,

Охсуһууга таҕыстылар

Мөлүөйүөннэр күүрэннэр.

Кини – норуот эрэлин,

Дьон кырдьыгын бэлиэтэ.

Сиппэт кини түргэнин

Сэрии сиэмэх элиэтэ!

Күн күлүмүн лоскуйун

Кырыйан оҥорбуттуу,

Кылбаара көт куруутун

Эн эйэни уруйдуу!

1951

Эйэ холууба: хоһоон/Талыллыбыт айымньылар: хоһооннор, поэмалар/Петр Тобуруокап – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1977.- с. 28

 

Күндү кыайыы күнэ

Илин халлаан

Истиэнэтин анныттан,

Күлэн-салан,

Күндээрийэн таҕыста –

Күндү кыайыы күнэ.

Улуу Лена

Долгуннарын уматта,

Ойуу-мандар

Оһуордарын оонньотто –

Күндү кыайыы күнэ.

Саха кыыһын

Харахтарын кыымнаата,

Саҥа саргы

Сааскы тыалын сайгытта –

Күндү кыайыы күнэ.

Дьоллоох ырыа

Хоһоонугар холбосто,

Толоон, сыһыы

Торҕо ньуурун тупсарда –

Күндү кыайыы күнэ.

Үтүө көҥүл

Үчүгэйин үксэттэ.

Үлэ-хамнас

Үлүскэнин үрдэттэ –

Күндү кыайыы күнэ.

Истиҥ таптал

Иэйиитин имнэннэ,

Ийэ сирбит

Эриэккэһин элбэттэ –

Күндү кыайыы күнэ.

1945

 Күндү кыайыы күнэ: хоһоон/Сааскы күөх сарсыарда: хоһооннор, ырыалар, тылбаастар, поэмалар: Кылаас таһынааҕы ааҕыыга көмө Улахан уонна орто саастаах оскуола оҕолоругар./ Күннүк Уурастыырап [Хомуйан оҥордо Н. Е. Винокуров, А. Е. Евстафьев уруһуйа] 79 с.

 

 Ийэ сир

Ийэ сирбит, киэн тутун эн,

Эйэ, көҥүл биһигэ буолбуккунан!

Истиҥнээх сүрэхтэн эҕэрдэлэн

Эриэккэс олоҕу туппуккунан!

Барҕаран, силигилии сайдан,

Ситтиҥ-хоттуҥ, дуолан бухатыырдыы!

Баараҕай кыргыһы кыайыынан уҥуордаан,

Сир үрдүгэр эн албан аатырдыҥ!

Уолан киһиҥ дорҕоонноох ырыаланна,

Эн модун куйаххын оҥорон!

Кыыс ыччатыҥ сырдык ыраланна,

Эриэккэс дьол далбарыгар олорон!

Агрессордар сэриинэн иирэллэрин

Арыйан, суостаах дьүүлгэ туруораҕын!

Киһи аймах инники эрэлин,

Кэлэр кэскилин суон дурдата буолаҕын!

Сулустар саҕа эн үрдүккүн, —

Өстөөхтөрбүт титирэстии саллаллар!

Күн курдук килбиэннээх сырдыккын, —

Доҕотторбут холобур ылаллар!

Өрө күүрэ тур, буурҕалары утары,

Өрүүтүн уҕарыйбат уоҕунан!

Өссө үүн, чэчирээ үйэлэр тухары,

Эн партия илдьэр суолунан!

1948

 Ийэ сир: хоһоон/Сааскы күөх сарсыарда: Хоһооннор, ырыалар, тылбаастар, поэмалар: Кылаас таһынааҕы ааҕыыга көмө: Улахан уонна орто саастаах оскуола оҕолоругар/ Күннүк Уурастыырап [Хомуйан оҥордо Н. Е. Винокуров, А. Е. Евстафьев уруһуйа] Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1992 с. – 33 с.

Кыайыы күнэ: хоһоон/Таптыыбын субу сири: Хоһооннор, поэмалар/ Күннүк Уурастыырап – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1969. – с. 19

 

Кыайыы күнэ

Күүппүт күммүт,

Күндү күммүт –

Өлбөт-сүппэт кэскиллэнэн,

Үөрүү-көтүү үктэллэнэн,

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

Түмсүү күнэ,

Төлкө күнэ –

Сордоох сэрии суоһа мөлтүүр.

Сорсун санаа өрөгөйдүүр

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

Олох күнэ,

Уруй күнэ –

Норуоттарга эйэ, эрэл

Туругурар, дьоллоох, кэрэ

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

Үтүө күммүт,

Үрдүк күммүт –

Үйэ-сааска өлбөөдүйбэт,

Өһөр диэни өрүү билбэт

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

 

Кыайыы сулуһа

Бүгүн Донбасс үрдүнэн

Кыһыл былаах тэлибириир,

Саҥа кыайыы үөрүүтүнэн

Столица эҕэрдэлиир.

Эҕэрдэлиир, дуораһыйар

Тэргэн ньиргиэр тыаһынан,

Халлааныгар чаҕылыйар

Уоттаах сырдык сулуһунан.

Эҕэрдэлиир бүгүн кини

Ийэ дойду аатыттан.

Иһит, байыас эҕэрдэни

Куоратыттан, алааһыттан!

Бээһээ Харьков, бүгүн Донбасс,

Кыһыл сэрии кыайан иһэр,

Үгүс куорат, элбэх алаас

Кэлэрбитин кэтэһэр.

Бары күүһү кыайыы иһин

Дойду бүттүүн түмүөхтүн!

Өстөөхпүтүн үүрэн, эһэн,

Өрөгөйбүт үрдүөхтүн!

Кыайыы кыһыл сулуһа

Чаҕылыйа тыга турда,

Уордаах тэргэн ньиргиэр тыаһа

Охсуһууга ыҥырда.

1943 сыл, балаҕан ыйа

  Кыайыы сулуһа: хоһоон/Талыллыбыт айымньылар: кэпсээн, хоһооннор, поэмалар, тылбаастар, ахтыылар, ыстатыйалар/ Макар Хара ; [хомуйан оҥордо: Е. Г. Винокуров, ред. сэбиэт: А. М. Иевлева, Р. Н. Корнилова, З. М. Кузьмина, В. К. Маршинцев]. – Дьокуускай: Сайдам, 2016. – 128 с.

 

Нуучча саллаата доҕорбор

Күндү күнү, кэрэ кэми

Көрбүт үрдүк дьолгунуун

Кыһыл көмүс үрүүмкэни

Кыайыы туһугар өрө уун!

Бииргэ үөрүү минньигэһин

Билэн биһиэх Кыайыы иһин!

Түптүр түрмэ, хааннаах ордуу –

Түҥнэһиннэ Берлин

Толордубут доҕордуу

Норуоттарбыт эрэлин.

Үөрүөх-көтүөх доҕордуунан

Үрүүмкэни өрө уунан!

Арассыыйа курдук кэрэ

Атын сири билбэппин,

Дойдум-сирим кини эрэ

Дьоллообута сүрэхпин.

Ахта, саныы сэһэргэһиэх,

Арассыыйа иһин иһиэх!

Улуу Русь хорсун уола

Убай, доҕор буолбутуҥ,

Ыллыах бииргэ, доҕордуулар

Ыраах кэлбит суолбутун.

Бииргэ үөрүү минньигэһин

Билэн иһиэх Кыайыы иһин!

 Нуучча саллаата доҕорбор: хоһоон/Талыллыбыт айымньылар: кэпсээн, хоһооннор, поэмалар, тылбаастар, ахтыылар, ыстатыйалар/ Макар Хара ; [хомуйан оҥордо: Е. Г. Винокуров, ред. сэбиэт: А. М. Иевлева, Р. Н. Корнилова, З. М. Кузьмина, В. К. Маршинцев]. – Дьокуускай: Сайдам, 2016. – 148 с.

Бүгүн

Бүгүн, Улуу кыайыы күнүгэр,

Эҕэрдэлиэҕиҥ кинилэри,

Ийэ дойду көмүскэлигэр

Кыргыһан, кыайан кэлбиттэри:

Маршаллары, адмираллары,

Сатыы, кынаттаах сэриилэри,

Халлааммытын, киэҥ муоралары

Харыстыыр эрэл илиилэри.

Эҕэрдэлиэҕиҥ күүс үлэнэн

Сэрии дьулааннаах сылларыгар,

Ийэ дойдуга эрчим эбэн

Модун күүс оҥорбуттарыгар:

Рабочайы, колхозтаахтары,

Биһиги тайҕабыт булчутун,

Уолаттары, кыргыттары –

Хорсун герой оҕолорбутун.

Ахтыаҕыҥ сүрэхпит умнубат

Дириҥ иэйиитинэн күн бүгүн,

Сэрии толоонугар охтубут

Аҕа, ини-бии дьоннорбутун.

Буорах уоттаах сыллары курдат

Илэ-бааччы кэлэн көстөллөр,

Адьас тыыннаах субу баар курдук,

Сэрииттэн эргийбэтэх дьоннор.

Кинилэр биһигини кытта

Эмиэ үөрэр-көтөр курдуктар,

Сэрии саҕанааҕы уот саҕахтан

Сулус буоланнар, дьон буоланнар

Көстөн кэлэллэр барахсаттар.

Эҕэрдэ эһиэхэ, геройдар,

Бу кыайыыны аҕалсыбыттар,

Дьолбут иһин охтубуттар.

1968

 Бүгүн: хоһоон/Улахан омурҕан: хоһооннор/Иннокентий Эртюков — Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1976.- с. 39

 

 Советскай Армияҕа

Уруй-туску, айхал-талба

Улуу Советскай Армияҕа,

Кыайыыҥ көстө сардаҥарда

Кытара кыыһар знамяҕар.

Улуу партия генийэ

Охсуһууларга хатаран,

Тапталлаах Советскай Армия,

Буолтуҥ өстөөҕү хотор Эн.

Уора кэлбити Ийэ сиртэн

Уот холоругунан үүрэн,

Арҕаа баартыҥ, илин тиийтиҥ,

Аҕа дойдум Армията, Эн,

Эн сааллар бэргэн буулдьаҕар,

Тоҕута тэбэр снарядкар,

Норуот кыраҕы хараҕа,

Күүһүн этиҥэ чахчы баар.

Эйэ эркиннээх хардыыгар

Көҥүл сүүрүгэ күрүлүүр,

Барык хараҥа сырдыыра,

Олох кэскилэ күлүмнүүр.

Көҥүлгэ, эйэҕэ баҕаран,

Бары дойдуга этэбит:

Туругуруохтун барҕаран,

Тутар үлэбит, эйэбит.

Уруй-туску, айхал-талба

Улуу Советскай Армияҕа,

Кыайыыҥ көстө сардаҥарда

Кытара кыыһар знамяҕар.

1949

 Советскай Армияҕа: хоһоон/Талыллыбыт хоһооннор: хоһооннор/Иннокентий Эртюков – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1967.- с. 111

 

 Ыам ыйын 9 күнэ

Үчүгэй да этэ ыам ыйын

Тохсус сарсыардата, —

Кэлэр үйэлэргэ суол ыйан,

Күммүт сандаарбыта.

Ол күҥҥэ саа тыаһа, санаабар,

Үгүс үйэлэргэ,

Сэриилэр халҕаннарын сабар

Сэрэтии буолбута.

Саабытын ууран, суулаабыппыт,

Аны эстимэ диэн,

Үөрүү ырыатын ыллаабыппыт,

Оо, ол күн кэрэтиэн!

Оннук күн үүнүөн баҕарабын

Саллаат доҕотторбор,

Тарҕастыннар кинилэр бүгүн

Эмиэ дьиэлэригэр.

Сэрии бүттэ, сэрии буолбат диэн,

Бары сир үрдүгэр,

Дьоннор эмиэ ыам ыйын килбиэн

Күнүн көрүстүннэр.

 Ыам ыйын 9 күнэ: хоһоон/Талыллыбыт хоһооннор: хоһооннор/Иннокентий Эртюков – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1967.- с. 429

Дьоруойдар күннэрэ

Бары:
Аҕа дойду дьоруойдарын
Албан ааттарын
Ахсынньы 9 күнүгэр
Айхаллыы ахтабыт.
1.
Сыл-хонук аастар-ааһар
Сэрии суола сүттэр-сүтэр
Ол көлүөнэ сырҕан бааһа
Ыар сүгэһэр буолан бүтэр
2.
Суох суох! Сүппэт!
Сүрэххэ баар!
Суох суох! Бүппэт
Санааҕа баар!

Өйдөбүнньүк бэлиэлэр
Нэһилиэккэ тураллар
Сэрии суолун тэлбиттэр –
Мэҥэ таастан көрөллөр!
3.
Санаан көрүҥ – бу биир строка
Эдэр киһи олоҕо
Сарбыллыбыт, быһыллыбыт
Чэлгийиэхтээх дьылҕата…

Кини манна, бу алааска
Оҕо буолан сүүрдэҕэ…
Уолан буолан, улаатан
Кыыс сүрэҕин сүүйдэҕэ…
4.
Ол эбэтэр… ыал буолбакка
Кыргыһыыга киирдэҕэ…
Бу биһиги туспутугар
Олоҕун толук уурдаҕа…
5.
Ол эбэтэр… оҕолоро
Кинитэ суох улааттылар
Ийэлэрэ, огдооболор
Төһөлөөхтө ытаатылар…

Бары:
Айхал-айхал дьоруойдарга –
Хорсун-хоодуот буойуттарга!
Буулдьа-буорах ортотунан
Ааспыт-хаампыт саллааттарга!
6.
Тоҥон-хатан, аччыктаан
Түбүгүрэ үлэлээбит
Күнү-түүнү ыпсаран
Улуу Кыайыы уһансыбыт

Ыар кэмнэри көрсүбүт
Холкуос, куорат — тыыл дьоно
Төһүү күүс, көмө буолбут
Сахам сирин бар дьоно

Бары:
Айхал-айхал дьоруойдарга –
Эбээлэргэ, эһээлэргэ
Үлүскэнник үлэлээбит
Үтүөкэннээх дьоннорго!

7. 
   Эйэлээх олоҕу харыстыыр
   Билигин да бааллар дьоруойдар!
   Дьон-норуот туһугар охсуһар
   Эрэллээх эдэркээн эрэттэр!

Кэнэҕэс кэнчээри ыччакка
Эһиги холобур буолуоххут!
Килбиэннээх быһыыны көрдөрөн
Үйэттэн үйэҕэ туоруоххут!

Бары:
Айхаллыыбыт-уруйдуубут
Албан ааттаах дьоруойдары!
Айхаллыыбыт-уруйдуубут
Чулуу, бастыҥ буойуннары!

Кинилэргэ сүгүрүйэ
Хомоҕой хоһоон ааҕабыт!
Умнубаппыт! Киэн туттабыт!
Кэрэкэ тыллары аныыбыт!

А. Егорова

 

КЫАЙЫЫ КҮНЭ

Үрдүк чаҕыл күнү көрсө

Үүннэ бүгүн Кыайыы күнэ –

Үлүгэри үтүрүйбүт

Үтүмэннээх Үөрүү күнэ!

Уоруйахтыы биллэрбэккэ

Уолуппута, чачаппыта,

Улуу норуот дьолун быһан

Урдус Гитлер бөрөлөрө.

Сааскы көмүөл мууһун курдук

Туруммута бүттүүн норуот,

Сааттаах сидьиҥ фашист бииһин

Сабыта баттыыр өһүөннээх.

Хоту дойду кыраай дьоно

Хомурах хаардыы хомуллан,

Холбоспута, кыттыспыта

Хотой кынатын үүннэрэн.

Кыайыы туһугар диэн бүттүүн

Кыралыын, улаханныын

Кыырт көтөрдүү кылана

Кыбдьыгырыы көппүттэрэ.

Олоҥхолуу оҥоһуулаах

Оннук норуот туохха самныай,

Олох туһа диэбит дьоно

Оҥоһуулуун да оруннаах.

Үүрбүттэрэ үөдэннэри

Үлтүрүтэ үмүрүтэ.

Сүрдээх кэптээх дьоһун хоодуот

Сэбиэт нороут холбоһуга.

Үүннэ бүгүн Кыайыы күнэ,

Үлүгэри үтүрүйбүт

Үтүмэннээх үөрүү күнэ

Үрдүк чаҕыл күнү көрсө!

 

КЫАЙЫЫ КҮНЭ

Күүппүт күммүт,

Күндү күммүт –

Өлбөт-сүппэт кэскиллэнэн,

Үөрүү-көтүү үктэллэнэн,

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

Түмсүү күнэ,

Төлкө күнэ –

Сордоох сэрии суоһа мөлтүүр.

Сорсун санаа өрөгөйдүүр

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

Олох күнэ,

Уруй күнэ –

Норуоттарга эйэ, эрэл

Туругурар, дьоллоох, кэрэ

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

Үтүө күммүт,

Үрдүк күммүт –

Үйэ-сааска өлюөөдүйбэт,

Өһөр диэни өрүү билбэт

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

 

КҮҮТҮҮЛЭЭХ КЫАЙЫЫНЫ УҺАНСАН

(ырыа)

Ол суостаах сэриини умнубат

Биһиги тыыннаахтар аналбыт,

Ыал ахсын истиҥник ахтыллар –

Геройдуу охтубут буойуннар.

Ыам ыйын чаҕылхай күнүгэр

Күүтүүлээх Кыайыыны уһансан –

Быыллыйбыт синиэллээх уолаттар

Кээлтэрэ Кыайыыны сандаардан.

Бу күҥҥэ ийэлии долгуйан

Хатыҥнаах чараҥмыт суугунаан –

Кэриэстиир охтубут буойунун

Хаһан да уостубат сулуһун.

Хас алаас, хас куорат аайытын

Сып-сырдык сүүрүктүү кутуллар –

Ветеран дьоннорбут үөрүүтэ,

Сардаҥа сыдьаайдаах Кыайыыбыт.

 

КЫАЙЫЫ КҮНҮГЭР

Кыырыктыйбыт баттахтаах,

Ким доҕолоҥ, ким торуоскалаах,

Көрсүһүү үөрүүтүттэн

Сүүрбэлээх саастарыгар түспүт

Сэрии ветераннара түмсэллэр

Ыам ыйын 9 күнүгэр, Кыайыы күнүгэр

Умуллубат уот иннигэр.

Уйбааннар, Ньукулайдар

Сэмэннэр, Өлөксөйдөр, Баһылайдар… –

Соһуччу булсаннар куустуһаллар,

Сарын-сарыннарын таптайаллар…

Кыргыс хонуутугар охтубут

Доҕотторун ахтаннар,

Харахтарын уутун кистээбэккэ

Ытыыллар – олох сыанатын билбит,

Эйэлээх олох иһин хааннарын

тохпут ветераннар.

Бу күн күөх хонууну кыйан,

Кыайыы болуоссатынан

Хойукка диэри хаамсаллар,

Бу түүн утуйбаттар ветераннар.

 

КЭРИЭСТЭЭҤ, БУКА БАРЫ

Улуу Кыайыы күнүн үөрүүнэн көрсөбүт

Сэрииһиттэр мустаммыт,

Сүрэхпит ырыатын дуораччы ыллыыбыт

Өстөөҕү самнараммыт.

Ахтыаҕыҥ, доҕоттоор, аргыардаах күннэри

Ааспыт ыар хонуктары,

Ол уордаах сылларбыт уот кутаа күннэрин

Туораспыт буойуттары.

Кыргыс толоонугар охтубут доҕорбутун

Биһиги умнубаппыт,

Кинилиин үлэҕэ, үөрүүгэ куруутун

Эр санаалаах хаамсабыт.

Бүгүҥҥү эриэккэс олоҕу көрбөккө

Охтубут буойуттары

Сүһүөххэ тураҥҥыт уһун үйэлэргэ

Кэриэстээҥ, бука бары.

Уруйу этиэҕиҥ кыайыыга аҕалбыт

Коммунист партияҕа,

Үөрүүлээх бу күҥҥэ көтөҕөр бакаалбыт

Ананнын Ийэ сиргэ!

 

“АЙХАЛЛАН, КЫАЙЫЫ КҮНЭ!”

Өһүөннээх ыстыыгы өтөрү тутаммыт

Өстөөҕү үүрэммит биир кэргэн буолабыт,

Өктөөптөн саҕалаан көҥүлгэ дайаммыт

Өрөгөй ыһыаҕын өркөннөөн ыһабыт.

Хос ырыата:

Кырыыстаах сэриини сиппийбит

Кыайыыбыт күннэрэ айхаллан,

Куруутун хотууга сирдээбит

Киһилии дьулуурбут махталлан.

Эйэлээх олохпут эркээйи суолугар

Эрэйи элбэтэр сор суордар көтөллөр.

Эмиэ дьэ, иҥсэрэн чалым баай туһугар

Эгиэлээх элиэлэр элиэтээн көтөллөр.

Хос ырыата:

Космоһы баһылаан көппүппүт кэриэтэ

Кытыастар былаахпыт күлүмнүү кыыһыахтын,

Күүстээхтэн сынтайбат эйэбит мэктиэтэ

Күн уота күлүмнүү күндээрэн тахсыахтын.

Хос ырыата:

 

Истиҥ эрэ, доҕоттоор

Истиҥ эрэ, доҕоттоор,

Ити күүрэр ньиргиэри –

Ийэбит Лена долгуннарыгар

Иһилиннэ үөрүү музыката.

Ардах былыта ааһан

Аалай маҥан күммүт

Арылыччы көрдө,

Кыһыл көмүс киистэнэн

Кыламаннар аайы

Кылбаарыччы тыкта.

Кыайыыбыт үөрүүтэ

Кыыс дьахтар буолан,

Ыһыахтар күөх түһүлгэлэригэр

Ымайа күллэ,

Чороонноох кымыстарга

Толоно көһүннэ.

Истиҥ эрэ, доҕоттоор,

Ити күүрэр ньиргиэри –

Ийэбит Лена долгуннарыгар

Иһилиннэ үөрүү музыката!

 

Хаһан умнар үһүбүт

Хаһан умнар үһүбүт

Хара дьайдаах өстөөҕү

Хампы сынньар туһугар,

Халҕаһалыы анньыллан,

Халыан, дохсун сэлиинэн

Халыһыппыт айаны?!

 Хаһан умнар үһүбүт,

Хаарыаннаахай дьоммутун

Хаалларарбыт кээлтигэр,

Хараастыбыт санааны

Харыйаҕа бэлиэтээн –

Хастыы охсон ааспыты?!

Дьэдьэн, отон симэхтээх,

Кэрии хатыҥ киэргэллээх,

Кэнкил-силик дойдубут,

Чиэскин түһэн биэрбэккэ,

Чиэски омук сиринэн

Тэлэһийэн кэллибит.

Кыайыы уһун аартыгын

Кыыдааннарын көрдүбүт:

Кырдьыбатах да иһин

Кырыаланна чанчыкпыт,

Кыыһырбатах да иһин

Кырыыланна харахпыт.

Атаан сэрии арыллар

Арҕаа диэки арҕаҕын

Ааҥнаан туран ыстыбыт,

Иирээн илбис иитиллэр

Илин сытар уйатын

Ирдээн туран эстибит.

Алгыы хаалбыт артыалга

Арыы, кымыс ыһыаҕын

Арыйсыһа кэллибит,

Тиҥилэҕи тэнитэн

Чигдилээбит тиэргэни

Чэчирэтэ кэллибит!

Хаарыан дьолу харыстаан

Хара дьайдаах өстөөҕү

Хампы сынньар туһугар

Халыан, дохсун сэлиинэн

Халҕаһалыыр айаны

Хаһан умнар үһүбүт?!

Хаһан умнар үһүбүт?!

МИН ЫРЫАМ

Мин Ийэ дойдубар биэрэбин:
Эдэркээн олохпун, бэйэбин,
Көҥүл санаабын-барытын.

Мин быччыҥым күүһүн күүрдүөҕүм,
Фашист хаанын халытарга,

Бинтиэпкэ доҕордоох сылдьыаҕым
Хааннаах, уоттаах фроннарга.
Тыыны харыстыыр охсуһууга,
Тыыным быстара да кэллэр
Мин дойдум туһунан хоһоону
Хоһуйа сатыам, сэгэрдэр.

Оччоҕо бүтэһик тылларым

Байыас сүрэҕин долгуттун,

Төрөөбүт дойдубар тапталым
Көмүскүүр уокка киллэрдин.

Василий Иванов
Хотугу сулус.-1943.-#2.-С.45.

 

ТҮҮЛ

Мин түhээн
Призыв буолтугар сырыттым.
Дойдубун көмүскүү арай мин
Барбакка хааламмын хомойдум.

Устар күн-
Бараары тэринэ сатаатым,

Сиэрэ суох кыһанан-мүһэнэн

Тиэргэним иһиттэн тэйбэтим.

«Түүл эрэ
Түннэри таайыылаах», — дэһэллэр.
«Оччоҕо дойдугун көмүскүү
Барарын чахчы», — диэн үөрдэллэр.
Мин түүлбүн
Таннары тойонноон таһаардым:
Түүн түһээн хомойбут хомолтом
Үөрүүнэн солбуллуо күнүһүн.

Василий Иванов
8. V. 1942 c
Хотугу сулус.- 1943. — № 2. — С. 46.

 

КЫҺЫЛ АРМИЯ БОЕҺАБЫН

Кыһыл Армия боеhабын
Кыайыылаахтык охсуһуом.
Сталин иһин, дойдум иhин
Ытык иэспин толоруом.

Ахтар, саныыр, миигин күүтэр
Адам, ийэм бааллара —
«Кыайан-хотон эргий» дэһэн
Атаараахтыы хаалтара.

Бары күүспүн түмүнэбин Фашистары кыргарга.
Үөрэнэбин, эрчиллэбин
Үрдүк билиини ыларга.

Эрэн миигин Саха сирэ
Эйигиннэн киэн туттан,
Толлуом суоҕа киирсиһиигэ
Тоҕуоруйбут кутталтан.

Кыһыл Армия боеһабын
Кыайыылаахтык охсуһуом,
Сталин иһин, дойдум иhин
Ытык иэспин толоруом.

Николай Сергеев
5/IX -43 с. Чuma
Сталин суола. — 1943. — Ахсынньы 24 к

 

КЫРГЫҺАРГА БЭЛЭММИН

Эрчиллибит саха уола
Эттиин-хаанныын тубустум.
Арылынна айан суола,
Арҕаа диэки дьулустум. Ардах куттун, бырыы көптүн
Ааһа куйаас да түстүн,

Туун да буоллун, кыһаммакка
Походтуубут ыраахха. Сахам сирэ кырабыттан
Сааһыт гына ииппитэ:

«Хоту дойду хонноҕуттан
Хорсун буолаар>>, — диэбитэ.

Сыыдам түргэн сырыыларга
Сылайары билбэппин.
Кытаанаҕы тулуйарга, Кыргыһарга бэлэммин!

Николай Сергеев
5/IX-43 с. Чита
Сталинсуола.-1943.-Ахсынньы 24 к.

 

ГВАРДЕЕЦТАР ЫРЫАЛАРА

Кыайыыбытын өрө күүрдэр
Кыһыл Знамя аннынан,
Эрдээх сүрэҕи төлөнүрдэр Эпчиҥ ырыа дуорайда.

Гвардия байыастара
Кыайыылаахтык кимэбит,
Ийэ дойду буойуттара
Инники диэкки иhэбит.

Хайа курдук хаалан иhэр

Хааннаах фашист өлүгэ,

Юнкерсын, Фердинанын

Үнтүрүйбүт көрүҥэ.

Туруннубут фашист кыылы

Сойуоланан ситэргэ,
Арҕаҕыгар дьакыйаммыт

Адьас имнии эһэргэ.
Чаҕылҕанныы охсууттан да
Чаҕыйбакка биһиги-
Кырдьык иһин, дойду иһин

Кыаттарыыны билбэппит.

Гвардия байыастара
Кыайыылаахтык кимэбит,
Ийэ дойду буойуттара
Иннибит диэкки иһэбит.

Николай Сергеев
Сталин суола.
1944. -Сэтинньи 21 к

 

КЫАЙЫЫ ТУҺУГАР

Сибиэһэй салтына сиккирии тыалырар
Сир дойдум үрдүнэн күөҕүнэн симэммит,

Советскай Ийэ сир киэргэммит кэмигэр

Сиэхсит Гитлер сэрииннэн тэриммит.

Советскай народтар өстөөҕү утары
Сэриигэ хомуллан охсуһа сылдьаллар,
Акаары санаанан былааһы ылаары
Адьырҕа күөх истэр араастаан киирэллэр.

Биһиги буойуммут кыһылчаан армия

Буолгаттан чугутан төттөрү үүрэллэр,
Ол онно охсуһуу модуолун иһигэр
Олоҕу биэрэннэр охсуһан күүрэллэр.

Чээлэй күөх кырыстаах сибиэһэй салгыннаах
Чэгиэннээх үчүгэй сэлиэнньэ, куораты,

Уотунан уматар уйгулаах былааннаах
Умса хоруйуох Гитлер ыттары.

Истэрин хайытан өстөрүн ситиһэн
Ийэ сир иэниттэн имири эһэргэ,
Ийэни, оҕону кэннигэ хаалларан
Эдэрдэр охсуна фроҥҥа сылдьаллар.
Сэриини бүтэрэр соругу ылынан
Советскай народтар кыайыынан күүрэллэр.

Үлэни толорон доходу ылыыннан
Фроҥҥа көмөнү күүһүрдэн күүрэллэр.

Дмитрий Трофимов

Ятим 23/11-44 2

Тойбохой насл. м. «Кытах днем 1 ч. 15 м.

 

ЕФРЕЙТОР НИКОЛАЙ СЕРГЕЕВКА

Ыраах Сахан сириттэн
Ыҥырыллан тиийбитин,

Боец Коля эккиттэн
Бастыҥ тылы эппитин!

Сунтаар аннын биэрэгэр
Субуруһан тураҥҥыт,

Борохуотка киирэргэр
«Баран төннүөм» диэбитин!
Ефрейтор Коля уол
Эппит тылгын толороор,

Хорсун үүнэр комсомол

Хотуулаахтык эргийээр!
Эбии тэттэн үөрэнэн
Эрчим боец эн буолаар,

Эбэн булан дьиэрэтэн

Эмиэ ырыа суруйаар!
Саха уолун аатыттан
Самнан биэрбэт саргылан,
Совет сирин аайыттан
Сайдан үүнэн таҕыстыҥ.
Уустук уран тылгынан

Уруһуйдаан ыыппыккын,
Утуйаары сытаммын

Уоhум иһигэр ааҕабын.
Хааны тохпут симиэртэн

Хааны хаанынан иэстэһээр,
Харса суохтук кыргыһан

Хотон манна эргийээр!

Дмитрий Трофимов
6-го октября 1944 г 2 Жарханский наслег м. «Андылаах»

 

Аҕам сэриигэ барбыта Алдантан —
Абаҕам үөскээбит алааһыттан,
Сураҕа суох сүппүтэ мин абаҕам…
Соҕотох ордон хаалбыта аҕам.

Улахан уолун өргө диэри аһыйан
Урут быстыбыта кырдьаҕас эһэм,
Тулаайах түөрт сиэнин хараһан
Тулуйбута ыар сүтүктээх эбэм.

Кыайыы күнэ дьэ буолбута,
Кыра уол сэрииттэн кэлбитэ,
Алаас иһэ дьолунан туолбута,
Аһыылаах сүрэх чэпчээбитэ.

Саҥаһым санаатын түһэрбэккэ,
Сааһын тухары өр итэҕэйбэккэ…
Кэтэспитэ кэргэним кэлиэ диэн,
Кэлбэтэҕэ тапталлааҕа эргиллэн.

Айылҕа Уола
Сунтаар
Күүкэй

 

Сэрии бүппүтэ ыраатта
Син биир саныыбыт ол кэми,
Өстөөх айбардыыр баҕалаах
Уоран соһуччу түспүтүн.

Норуот дойдутун көмүскээн
Биир сомоҕо күүс түмүллэн,
Хабыр хапсыһыы суолугар
Туруммут суоһар сылларын.

Харах уута, хаан халыйа
Сүүрүк буола устубутун,
Тулаайахсыйыы, абарыы
Сынтарыйбат биилээбитин.

Дьулуур, инникигэ эрэл
Дууһаны кынаттыыр этэ,
Тулуур, дойдуну таптааһын
Кыайыыны түстээбиттэрэ.

Кыһыл былаахпыт тэлимнээн
Берлин үрдүнэн кытыаста,
Күүтүүлээх күн үөрүүтүнэн
Кыайыы туоһута буолбута.

Бүгүн ыам ыйын тохсуһа
Бары мустабыт паракка,
Долгуйан аҕай көрсөбүт
Кыайыы сэттэ уон биэс сылын!

Дьоллоох олоҕу аҕалбыт
Бэтэрээннэргэ махтана,
Санаан чуумпуран тураммыт
Сүгүрүйэбит Эһиэхэ…

Сыккыс. 2020. Күүкэй

 

Мин эһээм.

Сэриини кыайсыбыт
Сэмэйдик мичээрбит,
Маҥхайбыт баттахтаах
Мин эһээм барахсан.

Сэрии куһаҕанын
Кэпсиирин өйдүүбүн,
Долгуйбут куолаһын
Истэргэ дылыбын.

Кыайыыбыт күнүгэр
Мэтээлин иилинэн,
Парадка кыттыһан
Оргууйдук хаамсара.

Хараҕа ууланан
Ол суостаах кэмнэри,
Кыайыыга тиийбэтэх
Дьоннорун саныыра.

Сыккыс. 2017

 

Кырыктаах атаакаҕа

Сарсыарда эрдэ уол уһуктан тураат,
Саппыкытын устан муннукка туруораат
Суумкатыттан этэрбэһин ылан кэппитэ,
Санаатыгар салгыннааҕар чэпчээбитэ.

Ийэтэ тикпитин санаан мичээрдээбитэ,
Илиитин иминэн аргыый имэрийбитэ,
Кини сүүрбэччэлээх эрэ саастааҕа,
Кэнэн киһи буолан кыыһы таптаабатаҕа.

Төрөөбүт алааһын түһээн илэ көрбүтэ,
Төннүбэт төлкөлөөх буоларын сэрэйбитэ,
Кырыктаах атаака хаһыыта иһиллибитэ,
Кыргыһыы толоонугар уол ойон киирбитэ.

Сэнэрээт иһиирэн кэлэн дэлби тэппитэ,
Синиэллээх уол эмискэ күдэҥҥэ көппүтэ,
Сарсыныгар этэрбэс аҥаара көстүбүтэ,
Саллаат барыта кэриэтэ кэлэн көрбүтэ.

Саната суох өр соҥуоран турбуттара,
Сарыы этэрбэстээх атаҕы көммүттэрэ,
Нууччалыы тимир лиискэ суруйбуттара,
«Ньургун-саха норуотун уола»,-диэбиттэрэ.

Айылҕа Уола
Сунтаар
Күүкэй
09.05.2016.

 

Сүтүктээх ийэ

Хайа, ийэ сатаан харайбатах!?
Ханнык, аҕа сүгүн такайбатах!?
Хаанымсах хара фашист уола,
Харыан оҕобун сиэтэҕэ буолла.

Хараҥа күүһү, мин хайыамый?
Хайдах гынан, ону кыайыамый?
Хараастартан харах уута баранна,
Хабырҕам иһэ хатан хатыыланна.

Син биир уоттаах сэрии бүтүөҕэ
Сидьиҥ быһыы сиртэн сүтүөҕэ,
Сирбит үрдэ саҥаттан чэлгийиэ,
Ситэн, симэнэн ордук киэркэйиэ.

Оҕом баҕа, ыра санаата туолуоҕа,
Олохпут сайда, тупса эрэ туруоҕа,
Кырдьыктаах дьыала кыайыаҕа,
Кыайыы күнэ буолан кылбайыаҕа.

Сиргэ буомба, ракета түспэтин,
Синэрээт, буулдьа иһиирбэтин,
Сэрии, өлүү хаһан да буолбатын,
Сиэмэх кыыл санаата туолбатын!

Айылҕа Уола
Сунтаар
Күүкэй.

 

УМНУЛЛУО ДУО, АМА ОЛ СЭРИИ

ӨҺҮӨННЭЭХ ӨСТӨӨХТҮҮН ӨЛӨРСҮҮ
КЫРЫКТААХ КЫА ХААННААХ КЫРГЫҺЫЫ
ТҮРБҮӨННЭЭХ ТҮӨР СЫЛЫН ТҮМҮГЭ
КЫАЙЫЫБЫТ ӨРӨГӨЙ ҮӨРҮҮТЭ .
МИН АҔАМ, ЭН ЭҺЭҤ, УБАЙЫҤ
ОЛ СУОСТААХ КЫРГЫҺЫЫ ТУОҺУТА
ЭЧЭЙБИТ ИЛИИЛЭЭХ АТАХТААХ
НЬЭҺИРБИТ КЫРДЬАҔАС,ИНБЭЛИИТ.
МИН ИЙЭМ, ЭН ЭБЭҤ, ЭДЬИИЙИҤ
ОЛ СУОСТААХ КЫРГЫҺЫЫ ТУОҺУТА
ҮЛЭТТЭН ЧЭРДИЙБИТ ИЛИИЛЭЭХ
СЭРИИТТЭН ХАЙДЫБЫТ СҮРЭХТЭЭХ .
УМНУЛЛУО ДУО АМА, ОЛ СЭРИИ
УОЛҔАМДЬЫ ОҔОТУК САНААТТАН
БАЙАРГА ТАЙАРГА ДЬУЛУҺУУ
БАҔАТЫН ТОЛОРОР ТУҺУТТАН .
УМНУЛЛУО ДУО, АМА, ОЛ СЭРИИ
БЫЛЫРГЫНЫ БЫЛЫТТАР САБАННАР
ТУОҺУЛАР ТУМУЛГА СЭЛЛИИ
ТУОРАЙДААХ ТОРУОСКА ТУТАННАР .
САҤА КЭМ, САЙДЫЫЛААХ ААН ДОЙДУ
ХААНЫНАН ИЛГИСТИЭ ДУО,АМА
ҮЙЭҔЭ КӨРБӨТӨХ ИЭДЭЭНТЭН
АНЫГЫ ААТАМНАЙ СЭРИИТТЭН .

ХОС ЭБЭЭ . СУНТААР

 

 

Хабараан кыргыһыы үгэнэ

Аан дойду сэриитэ силлиэрэр
Онно мин барбаппын кыттыһа
Тыылга мин оҕочоос өлөрбөр
Өлүүннэн куоһарбыт эбиппэр
Мин хааным саха киһитэ
Боруоктаан булбута киэбирэн
Көмпүтэ бадараан буорунан
Саханы эспитэ саха киһитэ
Былааска тоҥхойон,албыннаһа
Кулуттуу санаатын бүрүйэ
Саха,сахатын хаһан
Сиэһэн бүтэн өйдөнөр…

Герман «Сирдээх»

08.05.2020

Чыычаахтар этэ.

Сэрии уордаах,ииппэт сыллара
Тыа ыалын тумнубатаҕа,ааспаҕа
Аҥардас ийэҕэ, бу олус дьулаана
Оҕолуун да,бэл тулаайах курдуга

Булбутун оҕолорун айахтарыгар
Чыычаахтарым бу диэн ааттыыра
Үлэлээн түүн колхуостан кэлэр
Ийэ чыычаах да бэйэтэ курдуга

Үүт анна холбуй,күндү аһылык
Уй иһи, тыыраччы албыннаан тэбэрэ
Төбөлөр бэл улаатан хаалбыттар
Атахтар хатаннар, синньигэс буолбуттар

Ыар күн үүммүтэ эмискэ кэлбитэ
Үлэттэн ууратан,аахсыбат балыйа
Хаайыыга ыыппыта,ийэни биригэдьиир
Аймаҕа дьахтар киниэнэ аны үлэлиир

Холбуй үүт суох аны аҕалбат ийэ
Халҕан аан тириитэ,баранан үтүллэр
Этэрбэс тирии да хаалбакка бүттэҕэ
Оҕолор хоргуйан,кыаммат буолбуттар

Балаҕан аан баттанар таһыттан
Иһирдьэ чыычаах оҕолор сыталлар
Бырастыы барбыта, кэлбэт ийэҕит
Оҕолор өлбүттэр,кэлбэттии көппүттэр

Умнууга хаалбыттар,ааттара ааттаммат
Уопсай иин,тобохтор бииргэ уҥуохтар
Кырдьаҕас,оҕо араарар биллибэт
Буор буола букатын сүппүттэр,

дьиҥнээх олохтон ылыллыбыт.

Герман Сирдээх

 

Кыайыы кыһыл былааҕа

Кытыастыбыта өстөөх үрдүнэн,
Кыайыы
туоһута буолан
Тэлимнээбитэ үөһэ дайа.
Дьэ, бүгүн эмиэ
Кыыһар кыһыл былааҕы
Тэлимнэтиэҕиҥ үөрэ көтө,
Өрөгөйдөөх кыайыы үбүлүөйүн
Туоһулуур кыһыл былааҕы!

Ымычаана Һунтаар .

8.05 .2020сыл.

Уоттаах сэрии үөһүгэр

Дойдуларын көмүскүү
Барбыттара эдэрдэр,
Онно тиийэн кинилэр
Тыыннарын толук ууран,
Өстөөхтөрүн самнаран
Хаалбыта көмүс уҥуохтара
Сэриилэспит сирдэригэр.
Ийэлэрэ, кэргэннэрэ
Күүппүттэрэ кинилэри
Халтай үгүс сылы бараан.
Ол да буоллар буойуннар
Үтүө ааттара умнуллубат.
Ким да умнуллубат,
Туох да умнуллубат!
Үйэлэртэн үйэҕэ
Ахта саныы сылдьыахтара
Оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ.

Санаайа, Аллыҥа, 2016с.

 

Эркин буолбут — тыыл үлэһитэ!

Тумарык быыһынан күн тыкпыт,
Күлүмнүүр күөнүнэн мичийбит!
Кыратык, хаар түһэн налыйбыт,
Сир үрдэ чуумпуран, иһийбит!

Кырыктаах өстөөҕү үүрэммит,
Кыайыыны бэлиэтиир буолбуппут!
Ол эрэн, бу күҥҥэ иһийиэх,
Ол ааспыт ыар кэми кэпсэтиэх.

Тыыл эмиэ фронтан хаалбата,
Тыыннаахтар умнубат буолуохха!
Төһөлөөх олоҕу бу сэрии,
Толукка уурбутай, оо өлүү?!

Хаанынан ытыыра — Сир Ийэ,
Хоргуйуу, ыар үлэ содула,
Саламта Партия соругун,
Суостаахтык толорор, ол кэмэ.

Аан, тирии бүрүөтэ бүппүтэ,
Аччыктыыр кыһалҕа кэлбитэ,
Эр — сэнэх эстэрэ кэлэрэ,
Элбэҕи, кыһалҕа кыайбыта.

Суол, өтөх —
Өлүктэр буолтара.
Дьэҥкэрэр —
Диэн ыарыы туолбута.

Иһийиэх, оо Ийэ Сирбит!
Иитиллэр туһугар кыргыһыы,
Эйэлээх олоҕу оҥорсуу —
Бу тыылга охсуһуу барара!

Ахтыаҕыҥ! Тыылга,
Сураҕа суох сүппүттэри!
Саныаҕыҥ! Алааска,
Ахтыллыбакка хаалбыттары!

Кыайыы туһугар тыылга,
Охтубуттары хомуйдахха,
Өлбөт — сүппэт Албан Аат,
Полката буолуо этэ!

08.05.20с. 
Ньукулай Һиидэрэп.

Бүгүн кыайыы күнүгэр
Бүгүн кыһыл былаахпыт
Кыһыл күнү бэлиэтээн
Кыайыы күнүн уруйдуур
Еыргыһыы толоонуттан
Суоһаабыт сурах буолан
Субай хааннара тохтон
Сырдык тыннара быстан
Кырамталара хаалан
Кыайыы күнүн көрбөккө
Кыраай саха сиригэр
Кыайан төннүбэхтэр
Ахтылҕаннаах алааска
Алаһа дьиэлэригэр
Панын аһан киирбэттэр
Аймах билэ дьоннорун
Ахтан кууһа түспэтилэр
Ол суостаах сэрии сыллара
Олох баарын тухары
Оһон-сүтэн хаалбатын
Өлбөт-сүппэт ааттарын
Өрүү санаан ааһыахпыт.

Матрена Николаева

 

Кыайыы күнүгэр

Суох буоллулар сэрии ветераннара:
Кылырҕаабат парадка мэтээллэрэ,
Күлүмнээбэттэр уордьан сулустара,
Көстүбэт киэптии  хаамсан иһэллэрэ.

Суох буоллулар бэл тыыл ветераннара:
Кыырыктыйбыт баттахтаах оҕонньоттор,
Күлүккэ олорор эдьиий эмээхситтэр
Кэпсэппэттэр уруккуну ээр сэмээр.

Хааллылар  арай сэрии оҕолоро,
Хараастыылаах ахтылҕан киэһэлэрэ,
Хам аччык атах сыгынньах  саастара,
Харах уулаах тумнастар чуумпулара.

Суохтар дии Кыайыыны уһансыбыттар,
Суохтуубут эһигини оҕо сиэннэр,
Улуу Кыайыыбыт үөрүүлээх күнүгэр,
Умнубаппыт эһигини, дьоруойдар…

Кутурҕан уотун сүрэххэ уматан,
Уурабыт эриллибит күөх лабааны…
Кыайыы салюта халлааҥҥа  кытыастан,
Уруйдуур Улуу күнү ууммуттары…

Күн Мичээрэ
04.05.2019

 

Хаһан да умнубаппыт.

Сүгүрүйэбит,
Сир — халлаан силбэһэр уотунан
Силбиэтэнэр кырыктаах сэриигэ,
Төрөөбүт түбэтиттэн тэйэн
Төннүбэт түстэммит буойуҥҥа,
Ыччатын кэскилин туһугар
Ыар ыйааҕы ындыыланан
Этин — сиинин сэймэктэппит
Эдэркээн саха уоланыгар.

Ытыктыыбыт,
Үүнэр кэнчээрим туһа диэн,
Үрүҥ тыынын толук ууран
Саба түспүт кыыл өстөөх
Суостаах билиэнигэр түбэһэн,
Ийэ сир ынчыгын — хаһыытын
Иэримэ дьиэтин ахтылҕанын
Сүрэҕэр дириҥник сөҥөрбүт
Сор суолламмыт саллааты.

Махтанабыт,
Сут — кураан нүһэр тыынын
Аҕаны сүтэрии аһыытын,
Аччык аҥаардаах кэмин
Оонньооботох оҕо сааһын,
Дьылҕа хаан охсуутун уйан
Дьарамай санныгар сүгэн
Эйэлээх олоҕу уһансыбыт
Ийэбитигэр, эдьийбитигэр.

Ахтабыт — саныыбыт,
Кыаҕын таһынан үлэлээн
Кыа хаанынан туруулаһан
Кылгаабыт үйэлээх дьоммутун,
Хаһан да умнубаппыт
Кыайыы өрөгөйдөөх күнүн
Харахтара ууланан көрсөр
Хоһуун — аҕам саастаахпытын.

Толоон Туорааҕа 25.04.2020.

 

Улуу Кыайыы үөрүүтүн билбиттэр
Сэрииттэн тыыннаах эргиллибиттэр
Ураа! ньиргиэр  хаһыы доҕуһуоллаах
Түөстэригэр мэтээллээх, уордьаннаах.

Кэлбиттэрэ сорохтор эрдэлээн,
Кэлиэкэ-соххор буолан кэлгиэлээх
Ахтылҕаннаах буору томтотоору,
Тиһэх муҥ санааны толороору.

Эр киһи аҕыйаан, ыар үлэҕэ
Эриллэн киирсэн эллэммиттэрэ
Чэгиэнниин, араанньын буолбуттардыын,
Бары тэҥҥэ эдэр кырдьаҕастыын.
Уостубат үөрүү, таптал кууһара
Төннөн кэлбит хорсун буойуннары,
Оҕо-уруу тэнитэн уһаара
Алаһа уотун оттубуттары.

Эйэлээх олох үлүскэнигэр
Эмиэ үлэнэн дьолломмуттара,
Оҕолорун улаатыннарбыттара,
Сиэннэнэн сириэдийбиттэрэ.

Тыыннаах эргиллибиттэр Кыайыыга
Тыыннаах сибэкки туталлара,
Дьоҕуһаан иһэр доҕотторун
Долгуйа ахтан ааһаллара…

Харах уулаах Кыайыы күнэ үүннэ,
Хараастыы кыыма кууһар өрүү,
Тыыннаах эргиллии өрөгөйө,
Улуу Кыайыы кылаан өргөһө!..

Күн Мичээрэ
21.02. 2020

 

КЫАЙЫЫ

Сэттуон биэс хаар уулла ол кэмтэн,
«Кыайыы буолла!-диэн үөрүү
Кынаттанан көппүтэ,
Өстөөх күүһүн үлтүрүтүү
Өрөгөйүн билбиппит.
Өр сыл ааста ол саастан,
Өһү-сааһы ситиһэн
Оргуйар уот кутааттан ордон
Өтөхтөрүгэр эргиллэн
Төннөн кэлбит буойуттары
Өлүү-сүтүү бөҕөтүн
Көрбүт ытык буордара
Көрсүбүтэ үөһэ тыына:
«Өрө тардыҥ, уоланнар,
Убайдар уонна аҕалар,
Күннээх халлаан анныгар
Аны сэрии буолбатын,
Аны хаан тохтубатын!
Күргүөмнээх үлэ күүһүнэн
Көтөҕүҥ олох өһүөтүн!». Сэттуон биэс чэлгиэн сайын
Сайдыы-үүнүү суолунан
Олох-дьаһах тургуйда,
Саҥа олох чоргуйда,
Ол да буоллар ааспата,
Аһыылара сүппэтэ-
Кыра омук холугар
Холооно суох хоронуу
Хомолтото хоммута.
Оо, төһөлөөх ыар толук
Уурулунна кыайыыга,
Уоттаах сэрии толоонугар
Хас оҕото охтубутун,
Атын халлаан анныгар
Харахтарын симпитин
Ахтар-саныыр буоллахха
Ааттарынан аахтахха… Хаххата суох хаалбыттарга
Хабыр этэ ыар дьылҕа-
Хастан хаһа хам аччык
Харалыыра баранан,
Тоҥон-хатан тобонон
Охтубута турбаттыы,
Оһохторун буруотунуун
Омулларга барбыта.
Омугу элбэтиэх аналлары
Сэрии туолбат маҥалайа
Ыйыстыбыта тыйыстык.
Ааттара даҕаны ахтыллыбат
Оҕо-дьахтар, оҕонньор
Уоттаах сэрии толуктарын
Толунньаҥ уҥуохтара
Толугураһа сыттахтара
Тэпсэр буорбут анныгар
Сири кытта сир буолан
Өрөгөйдөөх кыайыыны
Өҥөйөн да көрбөккө
Биэтэк нөҥүө хааллахтара.

Сэттуон бэһис сылбытын
Сэлэлээммит хаамсыахпыт,
Хас биирдиибит сүрэҕэр
Хараастыылаах өрөгөй
Хааммытыгар оонньуоҕа
Өр да буоллар өспөтөх,
Аһыылара сүппэтэх
Сөҥөн хаалбыт сүтүктэрэ.
Сэрии эрэ буолбатын,
Сэргэх эйэ, өй күүһэ
Кыайыылары түстээтин,
Илин-кэлин түсүһүүгэ
Үлэ, эйэ күннээтин!

Хагдаанай

 

Мин сүгүрүйэбин —

Аһыылаах дьоннорум ааттарын чиэһигэр

Албаннаах кыайыыларын күлүмүн

чиэһигэр-

Кырдьаҕас тулаайах ийэттэн, аҕаттан

Кылыстыы кылбанныыр эдэркээн ыччаттан:,

Кый ыраах Ленаттан, долгуйар Амматтан,

Төҥүлү күөлүттэн, киэн Ньурба ыалыттан

Төрөөбүт сирбиттэн — солко күөх Сунтаартан

Төбөбүн хоҥкута!

Сибэкки быраҕа.

                                                 С. ВАСИЛЬЕВ

   

 КРЫЫМЫНАН, ОДЕССАННАН

Эһиги –

Эр санаалаах саллааттар,

Эһиги –

Эрдээх, хорсун моряктар,

Өргөстөөх үҥүү күүһүнэн

Үрүҥнэри кыйдаабыт

Аҕалар олуктарынан үктэнэн,

Уот буурҕаны ааттанаҥҥыт,

Сиваш сибиниэс долгуннарын

Силэйэ астараҥҥыт

Крым кэрэмэн кыраайын

Қырыыстан быыһаабыккыт.

 

Эһиги –

Эр санаалаах саллааттар,

Эһиги –

Эрдээх, хорсун моряктар,

Умайар уунан, хонуунан

Утарыта кимэҥҥит,

Уоттаах утарсыыны булгүрүтэн,

Фашистары кэрдэҥҥит,

Одессаттан үүрэҥҥит,

Олохтоохтору үөрпүккүт,

Олох күнүн күндээрдэҥҥит

Олоҥхо дьолун көрбүккүт

 

Эһиги —

Эр санаалаах саллааттар.

Эһиги –

Эрдээх, хорсун моряктар,

Крыымынан, Одессанан

Кыһыл былааһы тэлээрдэн

Қырыктаах кыргыһыынан

Көҥүл уотун күндээрдэн,

Кыа хаанын кэспиккит,

Кыайыыга баран испиккит.

                                         Аким Кондратьев

 

БОСХОЛОММУТ ПОЛЬШАҔА

Хаанынан устубут Польшаны

Хабалаттан быыһыырга,

Уордаах, хабыр хапсыһыыны

Уталыппакка саҕалыырга,

Совет сирин сэриитэ

Ситэри бэлэмнэммитэ: —

Утарсар уоттаах кирбиилэри

Урусхаллаан туораабыта,

Өстөөх хардары кимиилэрин

Өргөһүнэн умсарбыта.

 

Үгүс, ыар сүтүгүнэн,

Сүүһүнэн тыһыынча сиэртибэнэн

Үрүҥ тыына өрүһүллүбүтүн

Поляк өйдүүр өрүүтүн:

Нуучча норуотугар махталын

Иһирэх тылынан этэр,

Tөpөөбүт буоругар тапталын

Төлөнүн кытта иҥэрэр,

Биһигинниин биир санааланан

Иһэр бигэтик хардыылаан.

 

Қуттал суоһаары гыннаҕына,

Қуруук бэлэммит өйөһөргө,

Өстөөх өһүөнүнэн ыктаҕына,

Өрүү бэлэммит көмөлөһөргө:

Ол иһин мэлдьи иллээхпит,

Ол иһин эйэҕэ эрэллээхпит!

                                           Аким Кондратьев

 

ҮЛЭ АЛБАН ААТА

Киһи үтүө аналын

Қиэргэтэр Үлэ бэйэтэ,

Үлэ Албан аатын

Үрдэтэр үлэ Қиһитэ.

 

Стахановецтар, ударниктар

Ытыктанар ааттара

Қыргыс да толоонугар

Атаакаларга сылдьыһара.

 

Сэрии дьэбир көрдөбүлэ…

Сэллээбэт айар Үлэ.

Саллаат — улуу үлэһит —

Ол иһин чулуу сэрииһит…

 

Бүгүн Үлэ Геройдара

Уҥа флангаҕа иһэллэр,

Саҥа тутуу сулустара

Сандаарыйа күөдьүйэллэр.

 

Стахановецтар, ударниктар

Ытыктанар ааттарыгар —

Ыччаттар бэриниилээхтэр,

Знамяны илдьэ иһэллэр.

 

Коммунистыы Үлэ кыайыытыгар

Күннэтэ айанныыбыт,

Үлэ Албан аатыгар

Үйэлээх былааһы анньабыт!

                                                   Макар Хара

 

УОТ БИҺИЛЭҔИ УРУСХАЛЛААҺЫН

Уот биһилэҕинэн эргиллибит

Улуу Ленин куората

Охсуһа, айа олорбута:

Кыайыыга бүк эрэммит

 

Кыраммыт өстөөх бииһин

Кырган тохтоппута,

Сытыы ардай тииһин,

Сынтарыта охсубута.

 

Шостакович симфониятын

Суостаах дорҕоонунан,

Кыракый Таня кыысчаан

Кылыс тыллаах суругунан

Киһи аймах дууһатынан

Кимиэлээхтик долгутан,

Революция куората

Өркөн набааты дуораппыта…

 

Уот биһилэҕи урусхаллаабыт

Ураты үөрүүлээх күҥҥэ,

Улуу куораты уруйдаабыт

Уһулуччулаах кэмҥэ,

Аан дойду сүгүрүйбүтэ

Албан ааппыт символыгар,

Сүрэҕин сылааһын биэрбитэ

Сүдү нуучча норуотугар.

                                            Аким Кондратьев

 

СТАЛИНГРАД ЫТЫК AATA

Күнүстэри-түүннэри

Күүдэпчилэнэ силлэрэр,

Көй үгүс сэриилэри

Күдэн гынан көтүтэр,

Сталинград аттынааҕы

Ынырыктаах кыргыһыыга

Өстөөх сырҕан адьырҕатын

 

Сталинград ытык аата

Сир үрдүгэр тарҕаммыта:

Самнан сыппыт норуоттар

Саргыларын көтөхпүтэ,

Көҥүл иһин охсуһар

Күннээх санааҕа көҕүппүтэ –

Сталинграт ытык аата

Кыайыыга пароль буолта.

 

Саҥа сэриинэн айаҕаланан,

Сата баһын тардааччылар,

Санаан Сталинград аттын,

Фашист ордата самныытын.

Атомнай алдьархайынан

Аан дойдуга суоһааччылар,

Умна сорунумаҥ букатын

Сталинград ытык аатын!

                                           Аким Кондратьев

 

ВЕНГРИЯ САРСЫАРДАТА

Чаҕылхай күннэрин сүтэрэн,

«Чардаш» үҥкүүлэрэ уурайан,

Сарсыарда саһарҕа тэтэрэн,

Сандаарарын ыраланан,

Венгрия норуота

Бэрт эрэйинэн олорбута.

 

Иһиллииллэрэ күн тура

Илин этиҥ этэрин,

Үөрүүлэригэр умналлара

Үөр фашист кэтиирин…

Күүтэллэрэ эрэнэн

Ньургун нуучча бухатыырын.

 

Хаайбыт өһөх хараҥаны

Хааннаах батаһынан силэйэн,

Қэтэһиилээх сарсыарданы

Венгрияҕа үүннэрэн

Қиирбитэ нуучча сэриитэ

Тимир Ньиргиэргэ тирэнэн…

 

Кыайыы уhун сарсыардатын

Қыһыл көмүс сардаҥата

Венгрия саргытын

Үйэ тухары сырдатта:

Доҕордоһуу кутаатын

Дьон сүрэҕэр уматта.

                                          Аким Кондратьев

 

КҮН СИРИН КӨМҮСКЭЛИГЭР

Күн төрөөбүт

Көмүс хайатын –

Көҥүл биһигин –

Күммүт сирин

Күүстээх бухатыыр —

Советскай Армия да

Қичэллээхтик маныыр.

 

Халаанньыт биистэрэ,

Хараҥанан салтан,

Хааннаах ыһыаҕы

Халыталларын босхоҥ,

Хайҕаллаах бухатыыр –

Советскай Армия

Халлааны, муораны

Қыратык маныыр.

 

Батастаах кэлбити

Батаска түһэрэр,

Сэриинэн киирбити

Сир ийэттэн сиппийэр

Күн айыы бухатыыра –

Советскай Армия

Үйэни, үлэни

Эрэллээхтик маныыр!

                                          Аким Кондратьев

 

ХОҺУУН, ХОРСУН ДЬАХТАЛЛАР

Қэргэннэрин, оҕолорун солбуйаннар,

Тракторы салайаннар,

Сир хорутан, сиэмэ ыһан,

Быстыбат быйаҥы баһан,

Хоһуун, кэрэ дьахталлар,

Хотуулаахтык үлэлээннэр,

Қыайыыны уhансар

Қыһаны умаппыттара.

 

Илиилэригэр саа тутаннар,

Илбистээхтик кыргыһаннар,

Ийэ сир хорсун кыргыттара

Иэстэһии этиҥин сатарданнар,

Хоодуоттук туттубуттара,

Қыайыы улуу Парадыгар

 

Қыһыл болуоссат тааһыгар

Хотолдьуһа хаампыттара.

 

Хоһуун, хорсун дьахталлар

Холобура суох тулуурдарыгар

Үтүө тыллар анаммыттар

Үйэ сүппэт летопиһыгар:

— Сүрэххит сылааһыгар,

Суобаскыт ырааһыгар —

Барытыгар махтал,

Бараммат итии таптал

                                           Аким Кондратьев

 

КЕРЧЬ ГЕРОЙДАРА

— Керчь кириэппэс буолуохтаах

Қим да ылыа суохтаах,

Қиппэтик туруох тустаах,

Қыһыллары тутуохтаах! —

Гитлер суhал дьаһаллара

Кэллэр кэлэ тураллара:

Оборона бөҕөргүүрэ,

Охсор уота күүһүрэрэ.

 

Халлаан саҥа сырдыыта

Қанонада саҕаламмыта,

Сир ынчыктаан ылбыта

Титирэстии салҕалаабыта…

Қимэн иһэр сыаптары

Кириэстии уот көрсүбүтэ,

Ыта сытар фашистары

Ыстаал ыстыык үөлбүтэ…

 

Кэрэ бэйэтэ кэбилэммит

Керчь буруолуу сытара:

Абанан-сатанан сэбилэммит

Армия өстөөҕү кыргaрa…

Керчь куорат геройдара

Киэргэтэллэр дойдуларын,

Қэҥэтэллэр ыччаттара

Кинилэр улуу дьыалаларын.

                                            Аким Кондратьев

 

ПАРТИЗАННАР

Өстөөх киирэн испитэ,

Өҥ сирбитин тэпсибитэ,

Оҕо хаанын испитэ,

Харах уутун кэспитэ.

Партизанныы барарга

Партия ыҥырбыта,

Ыт фашиһы кыргарга

Ыллыктаан ыйбыта.

 

Белоруссия тыалара

Биирдэ өрө түллүбүттэрэ:

Тимир суол састааптара

Дэлбэритэ тэппиттэрэ.

 

Украина ойуурдара

Уотунан көрсүбүттэрэ,

Улахан, кыра куораттара

Онно эбэн биэрбиттэрэ.

 

Ковпак уонна Вершигора

Дьоhун, дохсун ааттара и

Дойду, сир үрдүнэн

Дуораһыйбыттара иһиллэн.

 

Партизан иэстэһэр илиитэ

Ханна баҕарар тиийэрэ:

Бэлэмнээбит иитиитэ

Бириигэбэри ситэрэрэ…

 

Партизанныы барарга

Партия ыҥырыытын

Биир киһилии толорбуттарга —

Биллэр, биллибэт геройдарга

Аныыр норуот махталын,

Ахтар ытык ааттарын.

                                          Аким Кондратьев

 

САХА СИРИН ГЕРОЙДАРА

Саха сирэ

Саҥа төрөөбүт ыччаттарын

Сааскы сарыалынан саататан,

Сайаҕас санаалаабыта,

Сайыҥҥы куйааһынан угуттаан,

Саамал кымыһынан утахтаан,

Сатыылаабат саргылаабыта,

Күһүҥҥү өҥүнэн күндүлээн

Күүстээх бэйэлээбитэ,

Қыһыҥҥы тымныытынан

Кытаанах санаалаабыта.

 

Саха ол уолаттара

Кырыктаах сэрии будулҕаныгар,

Олоҥхо бухатыырыныы,

Охсуhан аатырбыттара:

Днепр тимир баалыгар

Тимирбэккэ тахсыбыттара,

Өстөөх хорук тымырыгар . .

Өргөс буолан сааллыбыттара,

Өлүүнэн тибиирэр бүлүмүөтү

Өлбөт сүрэхтэринэн бүөлээбиттэрэ,

Фриц бөдөҥүн, үтүөтүн

Бэргэн ытыынан итигэстээбиттэрэ…

 

Түөстэригэр көмүс сулустаах

Төрөөбүт буордарыгар төннүбүттэрэ,

Хорсун быһыы киэн сурахтаах —

Геройдарын чиэстээн көрсүбүттэрэ.

 

Бүгүн кинилэргэ тэҥнэhээри

Бүтүн көлүөнэ үөрэнэр,

Махталын үлэнэн этээри

Баараҕай күүһүн көрүнэр…

 

УРУЙ БУОЛЛУН БУОЙУТТАРГА

Уйгуну-быйаҥы уһансар,

Дьолу-соргуну тосхойор,

Эйэни-көҥүлү чүөмчүлүүр

Биһиги Ийэ дойдубут

Иллээх олоҕун аймааннар

Идэмэрдээх фашистар —

Уоран-талаан кииртэрин, —

Өлбөт-сүппэт дьылҕалаах,

Ньыгыл сомоҕо күүстэрдээх

Хорсун-хоодуот буойуттар

Сындалыйбат күүһүнэн

Үҥүүгэ-үөрбэҕэ түһэрэн

Ийэ сиртэн сиппийэн,

Өстөөх үөрүн өһөрөн —

Кыайыы өрөгөй былааҕын

Бары дойду үрдүнэн

Кылбаарыта тэлээрпит

Улуу Кыайыы күннэрэ

Түөрт уон сыла туолуутун

Уруйдаахтаан туойабын,

Уруй буоллун буойуттарга,

Айхал буоллун аҕаларга!

                                      Екатерина Захарова

 

УЛУУ КЫАЙЫЫНЫ УРУЙДУУБУН

Дьэ-буо!

Дьоллоох-соргулаах олохтоох

Дьон аймахтарым, истиҥ эрэ.

Ааһан баран өйдөөтөххө,

Аан ийэ дойдум барахсан,

Айгыр-силик киэргэли кэтэн,

Алыс да тупсан турдаҕына,

Түөрт уон биирис сыл

Түүнүн үөһүн күлүктэнэн,

Түүлээх сүүһүн көрдөрөн,

Үс түллэр хара холоругу,

Үрдүбүтүгэр түһэрэн,

Итии хааны илбистэнэн,

Ийэ сирбит киэлитигэр

Илэ сиэхсит Гитлер үөрэ

Түөкүннүү уоран түспүтэ.

 

Түллэр бааллыы онуоха туран

Сүүһүнэн омук ньыгыл кэккэлээх

Советскай норуоппут күүрэн турбута.

Ыраах Сахабыт сиригэр

Ыксаллаах ыҥырыы набаата буолта.

Хотууру отуоска туруораммыт,

Хонууттан хомуллан барбыппыт.

Үс үөстээх-сүрүннээх

Үллэр Бүлүүнэн устан,

Өлүөнэ эҥсиллэр долгуннарын

Өксөйөн, өрүтэ тыыран,

Кыргыһыы кытыастар уотугар

Кыттыһа тиийбиппит.

 

Тэргэн ый тэтэрэр банаардаах

Тэгил сир халлаанын анныгар

Түөрт төгүрүк түллэр сыл

Түөкүн фашистыын күөн көрсүбүппүт.

«Хаан-хааҥҥа!», «Өлүү-өлүүгэ» дэһэр

Хабараан күннэрэ этилэр.

Өргөстөн чаҕыйан турбакка,

Өлөртөн чугуйан хаалбакка,

Куйаары хамсатар-дьалкытар.

Кутаа уот буурҕаны түһэрэн,

Өстөөрү, өтөҕөр бүдүрүтэн,

Өргөскө өтөрү түһэрбиппит.

Иккиһин эргиллибэтин диэн

Илбистээх иинигэр иҥнэри аспыппыт.

 

«Ураа!» дэһии этиҥнии ньиргийбитэ,

Урааҥхайдыы «уруй» кытта иһиллибитэ,

Кыайыы кыһыл знамята

Кыырай халлаан кырсыгар

Кыыһар сардаҥалыы кыыспыта.

 

Ол күн өрөгөйдөөбүтэ

Отут сыла туолуутугар

Улуу бухатыыр норуокка

Уруй-айхал туойабын,

Эйэ дьылҕатын көмүскээн

Эркээйилээн илдьэн иһэр

Коммунист партия сирдьиппитигэр

Кырдьаҕас саллаат бэйэм ааппыттан

Барҕа махтал тиэрдэбин,

Бар дьоммор эмиэ сүгүрүйэбин –

Улуу үбүлүөйүнэн

Уруй-айхал, уруй-тускул!

 

Тимофей Сметанин

Бырастыылаһыы

Тэлгэһэттэн дьэ тэйэр

Тэргэн аартык тэлэлиннэ,

Уоруктан дьэ арахсан

Ылсар чаас турда.

Кэрэ киэҥ хонууларым

Кэннибэр нэлэһэ сыттылар,

Айыллыбыт аан алаһаларым

Алгыы хааллылар.

Арахсыы ыарын кыайан

Аналлаах доҕорум барахсан,

Харах уутун куурдан,

Хатан тимир санаалан.

Арылык харахтаахпын ахтан

Арбы-сарбын буолуом суоҕа,

Ахтылҕаным абатын

Аҥнаабыт адьырҕа өстөөҕү

Аартыктаах үҥүүнэн

Анньан аһарыам.

Сирим, сэгэрим тапталым

Силбиэтиир өрөгөй өһүнэн

Сидьиҥ өстөөҕү

Сиҥнэрэн дьаралытыам.

Быраһаайдарыҥ, кэрэ доҕотторбут,

Быраһаай, быстах кэмҥэ

Саха сирэ көҥүл олохпут !

Кэтэһин, доҕоттор, кэлиэхпит,

Эрэниҥ, биһиги эргийиэхпит

Сэрии кыайыылаах бүтүүтэ ,

Сир ньуурун тупсуута,

Сибиэһэй салгын тэлгэнэ

Сир халлан сырдыыта.

Кэтэһиҥ, доҕоттор, кэлиэхпит,

Эрэниҥ биһиги эргийиэхпит,

Кырыстан сибэккилэр,

Лабаалартан сэбирдэхтэн,

Чээлэй күөҕүнэн чэмэлиһэр,

Дьэрэкээн өҥүнэн дьиримниһэр,

Киэҥ Лена аралыйар

Кэлэр дьыл сааһыгар.

Тулабыт үөрэ-көтө туруоҕа,

Оо, онно кэрэ да буолуоҕа.

Сиппэтэх тойуктары биһиги,

Оччоҕо ситэ туойуохпут,

Итии эркиннээх кэржэ олоҕу

Оччоҕо дьэ олоруохпут.

 

 

Хааннаах хара баттах

Бу тугуй!? Сурэх кыланна.

Хааннаах хара баттах...

Эдэр сылдьан күлбүт- үөрбүт

Иэдэстэрэ, уостара тымныйаннар,

Хаһан эрэ күлүм-мичик көрбүт

Хара төлөн харахтара свбыланнар,

Еврей аҕаттан төрөөбүт БУРУЙГАР

Сидьиҥ өстөөх илиитигэр түбэһэн,

Сэймэктэммит эдэр эбит...

Доҕорум, ыраах доҕорум

Долгуйар суһуохтуун хаалбыта..

Оо, үкчүтүөн бу хара баттах,

Онтон сүрэҕим ытаата.

Хааннаах сэрии холоруктуур,

Халбас хара атын миинэн

Илбистээх ньиргиэр атаакаҕа

Мин киирэн истим.

Хааннаах хара баттах хамсыыр,

Хатыылаах хара баттах хамсыыр,

Мэндээркэй хара харахтар

Миигин супту анаараллар,

Ол сабыллыбыт уостар аһылланар

Өһүөннээ!! Диэн ыҥыраллар.

Хааннаах хара баттах хамсыыр,

Хараҥаҕа күөх уот буолан сырдыыр.

Ситиһии силлиэтэ сүрэхпин үрэр,

Түөспэр саҥа күүс күүрэр.

Ньиргийэн ааста охсуһуу.

Немец үрдүгэр немец сытар,

Хааннаах, кугас фашист баттаҕын

Хаҕыс тыал хамсатар .

Бу кэмҥэ сүрэх көнньүөрэр,

Санаа халлааныгар күн көрөр.

Сибэсиис

Тымыр курдук элбэх салаа

Тыраадыйда сибээс, илиҥ арҕаа.

Улуу эппиэт сибэсиискэ,

Улуу бочуот эйиэхэҕэ,

Полк тэбэр чэгиэн сурэҕэ

Тохтуо суохтаах мүнүүтэҕэ.

Сибээс суох – доҕор тыла,

Түргэн туттуу

Түлүк тыала,

Түүл күлүк алыбынан

Түбэспит кэрэ кыыстан

Минньигэс биир тылы эппэкэ

Соһуччу , түүл туманыгар

Соҕотоҕун хаалларан,

Хаан буойуутугар ыҥыпыллыбыт

Хап-сабар луохтуур курдук,

Линейнэй суумканы ылаат,

Бинтиэпкэни санныгар быраҕаат,

Аҕа биэрбит атахтарын

Ахсымнык айаннатан,

Сибэсиис эр бэрдэ сирэллэ

Сибээһи сирэйэ сиэллэ.

Кулгааҕы дөйүтэ эстэллэр

Курулхай тыастаах миналар ,

Тыймыыт курдук чыскыйаллар

Көҥүл көрүлүүр булдьалар.

Ити сибэсииһи куттаабат,

Ирдиир суолун бутуйбат.

Өлүү тииһин быыһынан

уу курдук куотан – ааһан,

ситим устун күлүмнүү

сиэлэн истэ сибэсиис.

Быстыы сирин булан,

Миинэ боруонкатыгар сытан,

Түргэнник тутту бэрдинэн

Төбөлөрү холбоото,

Аппараатын ситимнээтэ,

Сибэсиис иһиллээтэ:

Сибээс баар! – истэҕиэт,

Майор саҥаран эрэр,

Таптыыр кыыс сүрэҕэ

Түөһүгэр тэбэр тыаһын

Ким чугастан истибит

Ол кэм минньигэһин билбит.

Сибэсиис бу мүнүүтэтээҕи

Сити үөрүүтүн өйдүөҕэ.

Сибээс баар! Чуумпуруҥ!

Майор хамандатын толоруҥ!

Хараҥаҕа ,сиэмэх фашистарга

Хара дьыала иһин буруйдуурга

Аҕа дойду ыҥырыылааҕа

Майор кырдьык судьуйата.

Сибээс баар чумпуруҥ!

Майор саҥарар хамаандатын толоруҥ.

Ыт фашистарга бириигэбэр

Ытар сыал бэриллэр.

Батарея! Биир икки үс...

Ньириһийдэ уоттах залп.

Хааны буойбут луохтуурдуу

Хааман иһэр сибэсиис,

Хара суһуохтаах хаарыан кыыс

Хат көстүө дуотүүлгэ!

 

Бухатыыр армия

Эн ньиргиэрдээх тилэ5ин тыаһаатар эрэ,-

Өстөөх күүһэ үрэллибитинэн барар,

Эн сууһарыылаах сутуругуҥ күөрэйдэр эрэ ,

Сор-муҥ хара күүһэ сууллубутунан барар.

Түүн, күнүс – куруук эйэ иннэ диэн

Түллэн хамыаҕа эн колоннаҥ.

Мин да уол оҕо буоламмын ,

Кыттан хаампытым диэн

ааспыт бу уоттаах сылларбын

Ахта, киэҥ тутта саныаҕым.

Түннүкпүн аһан оҕом оҕотугар

Көрдөрүөм кыһыл өрүөллэри,

Хаһан эрэ мин даҕаны,

Хотой этим, тукаам, диэҕим.

Бухатыыр армия тимир сэлэтэ

Биһиги дойдубутун көмүскүүр,

Ол иһин, оҕо аймазх тэлгэһэҕэ

Эһиги көҥүл көрүлүүргүт,

Аан дойдубут, чуумпу дуолун

Аны сэрии соһуччу аймыа суоҕа,

Бу көстөр күөх долгун хонуубутун

Охсуһуу уоттах тыла салыа суоҕа.

Саллаат

Ахсынньы тымныытыгар сирэ хоннохуна,

Атаххын, илиигин онно үлүппэтэхинэ,

Булчут быһыытынан сыалгын таптаххына,

Хайыһар кэтэн халыйан истэххинэ,

Оччоҕо ордук өйдүүгүн эн сахаҥ сирэ

Эйиигин сатаан иипитин.

Тоҥон-тоҥон баран итии миини истэххинэ,

Хоргуйан баран миньигэс килиэби сиэтэххинэ,

Атаакаттан ыстыыгыҥ бутун таҕыстаҕына,

Суумкаҕар саппас ботуруоннах буоллахына,

Оччоҕо ордук өйдүүгүн эн төрөөбүт дойдуҥ

бараммат баайын, улуу бэйэтин.

Өлөн эрэр чугас доҕоруҥ өрүһүй диэн хаһыытаатаҕына,

Тулаайах оҕоҥ синиэлиҥ тэллэҕиттэн

Тутуһан туран ытаатаҕына,

Оччоҕо ордук өйдүүгүн өстөөҕү өлөрөр

хайҕал дьыала буоларын.

Хараххар киирэр туустаах көлөһүҥҥүн

Синиэлин сиэҕинэн илгэн кэбиһэ-кэбиһэ,

Бииртэн биир гранаты элитэн истэхинэ,

Бииртэн биир өстөөх сууллан түстэҕинэ,

Оччоҕо ордук өйдүүгүн Ийэ дойдугар

Иэскин төлөөн эрэргин.

Охсуһуу хонуутугар табыллан оҕуттахына,

Бэйэҥ хааҥыттан хараҕын иирдэҕинэ,

Түлэй-балай түһэн сыттахына,

Өлүү тымныы илиитэ кэлэн тыыҥҥын тууйдаҕына,

Оччоҕо ордук өйдүүгүн олох кэрэтин,

Күн сырдыгын үтүөтүн.

Табаарыһын сыыллан кэлэн

Бааскын саба баттатаҕына,

Булдьа аннынан уот быыһынан

Эйиигин сүгэн таһаардаҕына,

Оччоҕо ордук өйдүүгүн доҕордоүуу тугун ,

Доҕор диэн кимин.

Кыайыы музыката ниргиччи тыаһаатаҕына,

Кыһыл былаах хамсыы турдаҕына,

Кыргыттар үөрбүт харахтарын көрдөххүнэ,

Оҕолор кэрэ күлүүлэрин иһиттэххинэ,

Оччоҕо ордук өйдүүгүн тохтубут хаан ,

Туһата суох таах хаалбатаҕын.

Чуумпуга

Кэрии-куруу, уу-чуумпу,

Кэтиир бүтэй хараҥа ,

Ыраах ыар канонада

Ынчыктыыра иһиллэр.

Таптал, үөрүү тулалыыр

Таалан ааспыт кэмнэрэ

Сэттэ үөрдээх туллуктуу

Сиэттистилэр бу курдуу.

Ааһан иһэр кубалыы

Араас санаа халаахтаа,

Симэн сытар харахпар

Сэгэттэйим хамсаата.

Түннүк бүтэй таһырдьа

Төлөн сулус тыкта дуу,

Төгүрүччү харааччы,

Таптыыр харах көрдө дуу?

Хаарыан сэгэр билигин

Ханна имэ кыыһарый

Ахта сатыыр бу миигин

Араабакка саныырый

Сэгэттэйбэр билигин

Сэлэм-хааман тиийдэрбиэн,

Миньигэстик кинилиин

Сэһэргэһэн кэллэрбиэн.

Кэбис тууммун барааммын

Кэлтэй саныы сытаммын ,

Хата түүһэн ат миинэн

Хаарыс тыаҕа дьаарбайыым.

Тыргыл күнүм уоттара

Тыыннах окко тыкта дуу,

Доҕор кыыһым баттаҕа

Долгунууран ылла дуу?

Алып кынат түүҥҥү түүл

Албынныырга уустугуон,

Госпиталга устар түүн.

 

КЫАЙЫЫ КҮНЭ

Үрдүк чаҕыл күнү көрсө

Үүннэ бүгүн Кыайыы күнэ –

Үлүгэри үтүрүйбүт

Үтүмэннээх Үөрүү күнэ!

Уоруйахтыы биллэрбэккэ

Уолуппута, чачаппыта,

Улуу норуот дьолун быһан

Урдус Гитлер бөрөлөрө.

Сааскы көмүөл мууһун курдук

Туруммута бүттүүн норуот,

Сааттаах сидьиҥ фашист бииһин

Сабыта баттыыр өһүөннээх.

Хоту дойду кыраай дьоно

Хомурах хаардыы хомуллан,

Холбоспута, кыттыспыта

Хотой кынатын үүннэрэн.

Кыайыы туһугар диэн бүттүүн

Кыралыын, улаханныын

Кыырт көтөрдүү кылана

Кыбдьыгырыы көппүттэрэ.

Олоҥхолуу оҥоһуулаах

Оннук норуот туохха самныай,

Олох туһа диэбит дьоно

Оҥоһуулуун да оруннаах.

Үүрбүттэрэ үөдэннэри

Үлтүрүтэ үмүрүтэ.

Сүрдээх кэптээх дьоһун хоодуот

Сэбиэт нороут холбоһуга.

Үүннэ бүгүн Кыайыы күнэ,

Үлүгэри үтүрүйбүт

Үтүмэннээх үөрүү күнэ

Үрдүк чаҕыл күнү көрсө!

Васильева Л.Т. Дьоһуннаахтык чуопчаарыах.

– Дьокуускай: Дани-Алмас, 2020. – с.46

КЫАЙЫЫ КҮНЭ

Күүппүт күммүт,

Күндү күммүт –

Өлбөт-сүппэт кэскиллэнэн,

Үөрүү-көтүү үктэллэнэн,

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

Түмсүү күнэ,

Төлкө күнэ –

Сордоох сэрии суоһа мөлтүүр.

Сорсун санаа өрөгөйдүүр

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

Олох күнэ,

Уруй күнэ –

Норуоттарга эйэ, эрэл

Туругурар, дьоллоох, кэрэ

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

Үтүө күммүт,

Үрдүк күммүт –

Үйэ-сааска өлюөөдүйбэт,

Өһөр диэни өрүү билбэт

Кыайыы күнэ

Бүгүн үүннэ!

Күннүк Уурастыырап. Таптыыбын субу сири: Хоһооннор, поэмалар.

– Якутскай: Кинигэ изд-та, 1969. – с.19

КҮҮТҮҮЛЭЭХ КЫАЙЫЫНЫ УҺАНСАН

(ырыа)

Ол суостаах сэриини умнубат

Биһиги тыыннаахтар аналбыт,

Ыал ахсын истиҥник ахтыллар –

Геройдуу охтубут буойуннар.

Ыам ыйын чаҕылхай күнүгэр

Күүтүүлээх Кыайыыны уһансан –

Быыллыйбыт синиэллээх уолаттар

Кээлтэрэ Кыайыыны сандаардан.

Бу күҥҥэ ийэлии долгуйан

Хатыҥнаах чараҥмыт суугунаан –

Кэриэстиир охтубут буойунун

Хаһан да уостубат сулуһун.

Хас алаас, хас куорат аайытын

Сып-сырдык сүүрүктүү кутуллар –

Ветеран дьоннорбут үөрүүтэ,

Сардаҥа сыдьаайдаах Кыайыыбыт.

Мигалкин И.В. Сүрэх сылаас иэйиитинэн: Хоһооннор, интервьюлар, ахтыы.

– Дьокуускай: Бичик, 2004. – с.77

КЫАЙЫЫ КҮНҮГЭР

Кыырыктыйбыт баттахтаах,

Ким доҕолоҥ, ким торуоскалаах,

Көрсүһүү үөрүүтүттэн

Сүүрбэлээх саастарыгар түспүт

Сэрии ветераннара түмсэллэр

Ыам ыйын 9 күнүгэр, Кыайыы күнүгэр

Умуллубат уот иннигэр.

Уйбааннар, Ньукулайдар

Сэмэннэр, Өлөксөйдөр, Баһылайдар… –

Соһуччу булсаннар куустуһаллар,

Сарын-сарыннарын таптайаллар…

Кыргыс хонуутугар охтубут

Доҕотторун ахтаннар,

Харахтарын уутун кистээбэккэ

Ытыыллар – олох сыанатын билбит,

Эйэлээх олох иһин хааннарын

                    тохпут ветераннар.

Бу күн күөх хонууну кыйан,

Кыайыы болуоссатынан

Хойукка диэри хаамсаллар,

Бу түүн утуйбаттар ветераннар.

Мигалкин И.В. Сүрэх сылаас иэйиитинэн: Хоһооннор, интервьюлар, ахтыы.

– Дьокуускай: Бичик, 2004. – с.53

КЭРИЭСТЭЭҤ, БУКА БАРЫ

Улуу Кыайыы күнүн үөрүүнэн көрсөбүт

Сэрииһиттэр мустаммыт,

Сүрэхпит ырыатын дуораччы ыллыыбыт

Өстөөҕү самнараммыт.

Ахтыаҕыҥ, доҕоттоор, аргыардаах күннэри

Ааспыт ыар хонуктары,

Ол уордаах сылларбыт уот кутаа күннэрин

Туораспыт буойуттары.

Кыргыс толоонугар охтубут доҕорбутун

Биһиги умнубаппыт,

Кинилиин үлэҕэ, үөрүүгэ куруутун

Эр санаалаах хаамсабыт.

Бүгүҥҥү эриэккэс олоҕу көрбөккө

Охтубут буойуттары

Сүһүөххэ тураҥҥыт уһун үйэлэргэ

Кэриэстээҥ, бука бары.

Уруйу этиэҕиҥ кыайыыга аҕалбыт

Коммунист партияҕа,

Үөрүүлээх бу күҥҥэ көтөҕөр бакаалбыт

Ананнын Ийэ сиргэ!

Иннокентий Артамонов. Эйэ чорооно: хоһооннор, поэма орто уонна улахан саастаах оҕолорго. – Якутскай: Кинигэ изд-та, 1981. – с.40

БҮГҮН

Бүгүн, Улуу кыайыы күнүгэр,

Эҕэрдэлиэҕиҥ кинилэри,

Ийэ дойду көмүскэлигэр

Кыргыһан, кыайан кэлбиттэри:

Маршаллары, адмираллары,

Сатыы, кынаттаах сэриилэри,

Халлааммытын, киэҥ муоралары

Харыстыыр эрэл илиилэри.

Эҕэрдэлиэҕиҥ күүс үлэнэн

Сэрии дьулааннаах сылларыгар,

Ийэ дойдуга эрчим эбэн

Модун күүс оҥорбуттарыгар:

Рабочайы, колхозтаахтары,

Биһиги тайҕабыт булчутун,

Уолаттары, кыргыттары –

Хорсун герой оҕолорбутун.

Ахтыаҕыҥ сүрэхпит умнубат

Дириҥ иэйиитинэн күн бүгүн,

Сэрии толоонугар охтубут

Аҕа, ини-бии дьоннорбутун.

Буорах уоттаах сыллары курдат

Илэ-бааччы кэлэн көстөллөр,

Адьас тыыннаах субу баар курдук,

Сэрииттэн эргийбэтэх дьоннор.

Кинилэр биһигини кытта

Эмиэ үөрэр-көтөр курдуктар,

Сэрии саҕанааҕы уот саҕахтан

Сулус буоланнар, дьон буоланнар

Көстөн кэлэллэр барахсаттар.

Эҕэрдэ эһиэхэ, геройдар,

Бу кыайыыны аҕалсыбыттар,

Дьолбут иһин охтубуттар.

Иннокентий Эртюков. Улахан омурҕан: хоһооннор.

– Якутскай: Кинигэ изд-та, 1976. – с.39

ЫАМ ЫЙЫН 9 КҮНЭ

Үчүгэй да этэ ыам ыйын

Тохсус сарсыардата, –

Кэлэр үйэлэргэ суол ыйан,

Күммүт сандаарбыта.

Ол күҥҥэ саа тыаһа, санаабар,

Үгүс үйэлэргэ,

Сэриилэр халҕаннарын сабар

Сэрэтии буолбута.

Саабытын ууран, суулаабыппыт,

Аны эстимэ диэн,

Үөрүү ырыатын ыллаабыппыт,

Оо, ол күн кэрэтиэн!

Оннук күн үүнүөн баҕарабын

Саллаат доҕотторбор,

Тарҕастыннар кинилэр бүгүн

Эмиэ дьиэлэригэр.

Сэрии бүттэ, сэрии буолбат диэн,

Бары сир үрдүгэр,

Дьоннор эмиэ ыам ыйын килбиэн

Күнүн көрүстүннэр.

Иннокентий Эртюков. Талыллыбыт хоһооннор. – Якутскай: Кинигэ изд-та, 1967. – с.429

УЛУУ КЫАЙЫЫНАН КЫНАТТАНАН

Алта уон биэс сыл

Анараа өттүгэр,

1945 сыл

Ыам ыйын 9 күнүгэр,

Ийэ сирин көмүскэспит норуот,

Аҕа дойдутун араҥаччылаабыт норуот,

Хара дьайы кыайбыт норуот,

Эйэ туһугар,

Көҥүл туһугар,

Олох туһугар сомоҕолоспут норуот

Кынаттаах Кыайыыны уһансыбыта!

Урусхаллаах, уодаһыннаах сэрииттэн

Кыайыылаах эргиллэн

Урусхал буолбут куораттарын

Саҥаттан туппута.

Урусхал буолбут олохтон ордон

Саҥа олоҕун саҕалаан барбыта

Көмүскээн ылбыт көмүс дойдутугар,

Араҥаччылаан хаалларбыт

Аҕа дойдутугар,

Улуу Кыайыынан кынаттанан,

Улуу Кыайыынан алгыстанан.

Үтүмэн үгүс өлүүлээх-сүтүүлээх,

Мөлүйүөнүнэн толуктаах,

Аймалҕаннаах-араллааннаах,

Абытайдаах-алдьархайдаах

Аан дойдуну атыйахтыы аймаабыт

Уот сэрии сылларын уҥуордаан

Улуу Кыайыыны ситиһии

Үйэлэр тухары умнуллубат

Кыайыыны уһансыбыт норуокка.

Көлүөнэттэн көлүөнэҕэ

Тириэрдиллэн иһэр

Дириҥ ис номоҕо.

Эйэ, Дьол, Кэскил,

Ийэ сир туһугар

Сириэдийэр аналлаах

Киһи аймах олоҕо!

Фашизмы сиҥнэрбит,

Хара дьайы сиппийбит,

Үрүҥ күүһү үрдэппит,

Үрүҥ күнү күлүмүрдэппит

Сибэтиэй күн –

Кыайыы күнэ,

Өрөгөй күнэ,

Үөрүү күнэ,

Туругуруу күнэ –

Бүгүн ыам ыйын 9 күнэ,

Улуу Кыайыы күнэ.

Бүтүн норуот уһансыбыт Кыайыытын

Бүтүн норуот уруйдуур бүгүн.

Гольдерова, Саргылаана-Саргы Куо.

Кэм айанньыта: хоһооннор, поэмалар, новелла.

– Дьокуускай: Бичик, 2014. – с.13

КЫАЙЫЫ КҮНҮГЭР

Сүһүөхтэрим уйбакка

Арыычча соһуллабын,

Тыыммын кыайан ылбакка

Нэһииччэ тобуллабын…

Кырдьан, ыалдьын, кыаммакка,

Кыайыы күнүн иннигэр,

Дьиэбэр либиир сыппакка,

Балыыһаҕа киирбиппэр –

Кырасыабай бэйэлээх

Кытыгырас кыргыттар

Тута сылдьан иннэлээх

Туруннулар аттыбар

Уонна ол укуолунан

Эмп бөҕөтүн куталлар –

Испиирдэммит баатанан

Хааммын бобо туталлар.

Улуу Кыайыы даататын

Олус бэркэ саныыбын –

Испиир иҥмит баататын

Иҥсэлээхтик сыллыыбын.

Үйэбиттэн кээрэтэ

Үгүс күн-дьыл аастаҕа –

Испиир сытын кэриэтэ

Хаҕым эрэ хааллаҕа…

Руфов С.Т. Талыллыбыт айымньылар. – Дьокуускай: Бичик, 2017. – с.143

“АЙХАЛЛАН, КЫАЙЫЫ КҮНЭ!”

Өһүөннээх ыстыыгы өтөрү тутаммыт

Өстөөҕү үүрэммит биир кэргэн буолабыт,

Өктөөптөн саҕалаан көҥүлгэ дайаммыт

Өрөгөй ыһыаҕын өркөннөөн ыһабыт.

                              Хос ырыата:

Кырыыстаах сэриини сиппийбит

Кыайыыбыт күннэрэ айхаллан,

Куруутун хотууга сирдээбит

Киһилии дьулуурбут махталлан.

Эйэлээх олохпут эркээйи суолугар

Эрэйи элбэтэр сор суордар көтөллөр.

Эмиэ дьэ, иҥсэрэн чалым баай туһугар

Эгиэлээх элиэлэр элиэтээн көтөллөр.

                              Хос ырыата:

Космоһы баһылаан көппүппүт кэриэтэ

Кытыастар былаахпыт күлүмнүү кыыһыахтын,

Күүстээхтэн сынтайбат эйэбит мэктиэтэ

Күн уота күлүмнүү күндээрэн тахсыахтын.

                              Хос ырыата:

Уйбаан Ороһуунускай. “Айхаллан, кыайыы күнэ!” – Бүлүү, 1995. – с.3

ВЕТЕРАН САЛЛААТТАР

М.Е. Тимофеев

 

Маҥан баттахтаах ветеран саллааттар,

Бүгүн да тахсаҕыт парадка.

Күүстээх өстөөҕү сууһаран кэлбиттэр

Кырдьыга бэриммэт күүстээхтэр.

Күҥҥэ күлүмнүүр уордьаҥҥыт,  мэтээлгит

Кэпсииллэр умнуллуо суохтааҕы.

Хорсун санааны ылынан киирэргит

Хабараан, кытыастар кутааҕа.

Халлаан хайыттар, хараара умайар,

Хараҥа буруота уһуурар!

Үктүүр эрчимнээх тилэххит да тыаһа

Ол ону санатар курдуктар.

Улуу болуоссат түөһүгэр умайар

Умуллан уостубат чаҕыл уот,-

Ураа хаһытыы охтубут байыастар

Үйэлээх тыыннара чаҕыл уот!

Эдэр ыччаттар эһиэхэ үөрэнэн

Эрдээхтик санана үүнэллэр.

Ийэ дойдуну көмүскүүр күрэххэ

Эрэллээх тирэхпит кинилэр.

 

ТИИЙДИЛЭР ЭН ЫРЫАҤ ТЫЛЛАРА

(Күннүк Уурастыырапка)

Анаабыт хоһооонуҥ алгыстаах тыллара
Арҕааҥҥы фроҥҥа тиийдилэр,
Хоhооннор холбоhон куйаарым тыаллара
Хоспоҕум иhигэр киирдилэр.

Аҕалла Эн ырыаҥ- алаастан, алартан
Ача күөх минньигэс сыттарын,
Иhиттим, иhиттим эйэҕэс ырыаттан
Этигэн xoмyhyм тыастарын.

Санатта Эн ырыаҥ Сайсары хонуутун,
Сахалыы ырыабыт кэрэтин,

Кыргыhар сэриибит кыайыытын-хотуутун,
Кыраайбыт кынаттыыр үлэтин.

Истиҥник эрэнэн этэрбит туолуоҕа,
Эргиллэн кэлиэхпит кыайбыттар,
Оччоҕо көрсүөхпүт ол Кыайыы ыһыаҕар
Oxcyhyy тойугун туойбуттар.

Түүннэри-күннэри дүрбүөтээн ытыhыы,
Түгэн суох элбэҕи этэргэ …

Күдэрик тумаҥҥа күүркэйдэ кыргыһыы

Көҥүллээ бу манан бүтэргэ.

 

ХААННААХ КЫРГЫҺЫЫГА ТУРДУБУТ

С.И. Тимофеев

Хааннаах кыргыhыыга турдубут
Хас таас,

Хас томтор иhин,

Көмүс уйабыт, дойдубут —
Күндү Ленинградпыт иhин.

Андаҕар биэрдибит партияҕа,
Ийэ дойдубутугар,
Норуоппутугар:

Чугуйуох кэриэтин саманна
Охтуохпут, ийэ буорбутугар!

Нева биэрэгэр турдубут
Дьигис да гыммакка биhи,
Тыыннаах дьонунан туттубут

Тыылллар ыстаал кириэппэhи.

 

ЛЕНИНГРАД

С.И. Тимофеев

 Күөх Нева күлүмнэс гранит биэрэгэр
Көмүс күн уотугар күлэ мичээрэҕин,
Улуукан oxcyhyy уоҕурбуг күнүгэр

Мин дойдум сүрэҕин ыстаал күлүүhэҕин.

Ньирилэс уот этиҥ ньиргиэрин быыhыгар
Эн саҥаҥ дорҕооно дойдуга тарҕанна,
Куоракка, колхозка, ыраах күөх кыраайга
Эн бухатыыр күүhүҥ норуокка хайҕанна.

Эн өстөөх сүрүн күүстэрин үнтүрүттүҥ,
Гранит таас эркиҥҥиттэн ыраах киэр үүpдүҥ,
Мин улуу дойдубун мичээрдэ үөртүҥ,
Кыайыы кыhыл знамятын үөhээ күүртүҥ!

Ленинград!

Мөлүйүөн сүрэхтэр күндү тапталлара,
Сүүhүнэн норуоттар киэн туттар ааттара!
Ленинград!

Уохтаах санаалары oxcyhyyгa күүрдэр аат,
Үйэттэн үйэҕэ өрүүтүн сүппэт аат.

 

ХАЙЫҺАР

Ча5ыл5ан

Хоту дойду хонноҕунан

Колонналар бардылар,

Хара тыанан, толоонунан

Хайыһардар дайдылар.

Хос ырыата:

Өстөөх ханна саһан сылдьар,

Өстөөх ханна хайыһар —

Ситиэ онно сытыы буулдьа,

Ситиэ сыыдам хайыһар.

 

Сибирь улуу буолактара

Силлиэрдилэр иһиирэ,

Туундара тыйыс уолаттара

Туруннулар сэриигэ.

Хос ырыата.

Биллин фашист баһылага

Биһи чаҕаан күүспүтүн,

Кыайыы сырдык дьаралыга

Биһигини кууспутун.

Хос ырыата.

 

 ЭЙЭ, ДЬОЛ ИҺИН

С.И. Тимофеев

 

Сэрии буолбатын,
Хаан тохтубатын
Сирэм күөх сиргэ.
Өрүү чэлгийэ,
Үүнэ, чэчирии
Турдун күн сирэ.

Хос ырыата:

Суох буоллун сэрии,
Суох буоллун өлүү,
Туругур, Эйэ!

Эйэ!

Эйэ!

Бары сир устун,
Бары дьон, түмсүҥ

Эйэ, дьол иһин,
Кэккэбит хаҥыы,
Кэккэбит үксүү
Туруохтун биhи.

Хос ырыата.

Өрүү үүнэ тур,
Өрөгөйдүү тур,
Эйэ дьыалата,
Дьолу көмүскүүр
Боростуой дьоммуг
Бука-барыта!

Хос ырыата.

Эрэл санаанан,
Эрчим хаамыынан
Баран иһиэҕиҥ.
Суолбутун ыйар,
Сырдата тыгар
Кремль биhиэхэ.

Суох буоллун сэрии,
Суох буоллун өлүү,
Туругур, Эйэ!

Эйэ!

Эйэ!

 

СЭРИИЛЭҺЭР АРМИЯ

Макар Хара

 Сураҕа суох сүтүөхпүт суоҕа,

Бэл, сэрии уотугар да сылдьан өлөртөн
Биитэр ыар бааhырыы муҥун да көрөртөн
Ордук мин харааста саныырым, толлорум, —
Ол таастыы тимирэн, сураҕа суох сүтүү,
Умнубат тапталым, көһүтэр доҕорум

Утуйар да уутун уйгуурдан көтүтүү.

Сураҕа суох сүттэ диэн баҕар ким эмэ
Суруйуо, үhүйээн да хоту кэпсиэҕэ,

Истимэ ол ону, күн Эйэ, Дьол кэмэ
Эргийэн туох буолта барыта биллиэҕэ, —
Элиэнэ эбэбэр этэҥҥэ эргиллиэм,

Эбэтэр тойугум номоҕор да тиллиэм.

                                                          1943 с.

 

БЫРАСТЫЫЛАЬЫЫ

Тимофей Сметанин

 

Тэлгэһэттэн дьэ тэйэр

Тэргэн аартык тэлэлиннэ,

Уоруктан дьэ арахсан

Ылсар чаас турда.

Кэрэ киэҥ хонууларым

Кэннибэр нэлэһэ сыттылар,

Айыллыбыт аан алаһаларым

Алгыы хааллылар.

Арахсыы ыарын кыайан

Аналлаах доҕорум барахсан,

Харах уутун куурдан,

Хатан тимир санаалан.

Арылык харахтаахпын ахтан

Арбы-сарбын буолуом суоҕа,

Ахтылҕаным абатын

Аҥнаабыт адьырҕа өстөөҕү

Аартыктаах үҥүүнэн

Анньан аһарыам.

Сирим, сэгэрим тапталым

Силбиэтиир өрөгөй өһүнэн

Сидьиҥ өстөөҕү

Сиҥнэрэн дьаралытыам.

Быраһаайдарыҥ, кэрэ доҕотторбут,

Быраһаай, кэрэ доҕотторбут,

Быраһаай, быстах кэмҥэ

Саха сирэ көҥүл олохпут!

Кэтэһин, доҕоттор, кэлиэхпит,

Эрэниҥ, биһиги эргийиэхпит

Сэрии кыайыылаах бүтүүтэ,

Сир ньуурун тупсуута,

Сибиэһэй салгын тэлгэнэ

Сир халлаан сырдыыта.

Кэтэһиҥ, доҕоттор, кэлиэхпит,

Эрэниҥ биһиги эргийиэхпит,

Кырыстан сибэккилэр,

Чээлэй күөҕүнэн чэмэлиһэр,

Дьэрэкээн өҥүнэн дьиримниһэр,

Киэҥ Лена аралыйар

Кэлэр дьыл сааһыгар.

Тулабыт үөрэ-көтө туруоҕа.

Сиппэтэх тойуктары биһиги,

Оччоҕо ситэ туойуохпут,

Итии эркиннээх кэркэ олоҕу

Оччоҕо дьэ олоруохпут

 

Күммүт үөрэн күөрэйдэ

 Бомба, миинэ ньиргиэрэ

Туманныран сүттүлэр,

Хааммыт тохтор кэмнэрэ

Ардах буолан бүттүлэр.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

Көмөр буолбут куораттар

Ырыа ыллаан эрэллэр,

Элбэх саҥа заводтар

Күнүн аайы элбииллэр.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

Бурдук ыспыт буолакпыт

Муора курдук долгуйар,

Барҕа баайдаах тайҕабыт

Саарба уунан тоһуйар.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

Олох дьолун көмүскээн,

Кэлэр кэмҥэ чүөмчүлээн,

Аҕа дойдум аатырда,

Эйэ иһин ыҥырда.

Саргы-кыайыы үрдээтэ,

Күммүт үөрэн күөрэйдэ.

1945