- Информация о материале
- Автор: Super User
Найахы нэһилиэгин хорсун буойуннара Сталинграды көмүскээбиттэрэ. Бу сигэнэн билис
- Информация о материале
- Автор: Super User
БУОЙУН-ПОЭТ ИННОКЕНТИЙ АРТАМОНОВ ХОҺООННОРО
КЭРИЭСТЭЭҤ, БУКА БАРЫ
Улуу Кыайыы күнүн үөрүүнэн көрсөбүт
Сэрииһиттэр мустаммыт,
Сүрэхпит ырыатын дуораччы ыллыыбыт
Өстөөҕү самнараммыт.
Ахтыаҕыҥ, доҕоттоор, аргыардаах күннэри
Ааспыт ыар хонуктары,
Ол уордаах сылларбыт уот кутаа күннэрин
Туораспыт буойуттары.
Кыргыс толоонугар охтубут доҕорбутун
Биһиги умнубаппыт,
Кинилиин үлэҕэ, үөрүүгэ куруутун
Эр санаалаах хаамсабыт.
Бүгүҥҥү эриэккэс олоҕу көрбөккө
Охтубут буойуттары
Сүһүөххэ тураҥҥыт уһун үйэлэргэ
Кэриэстээҥ, бука бары.
Уруйу этиэҕиҥ кыайыыга аҕалбыт
Коммунист партияҕа,
Үөрүүлээх бу күҥҥэ көтөҕөр бакаалбыт
Ананнын Ийэ сиргэ!
Иннокентий Артамонов. Эйэ чорооно: хоһооннор, поэма орто уонна улахан саастаах оҕолорго. – Якутскай: Кинигэ изд-та, 1981. – с.40
ПОЛК ЗНАМЯТА
Кыыһар төлөнүнэн кытыастар
Ааспыт сыллары саната,
Кыайыы бэлиэтэ буолан,
Көстөр полк Знамята.
Кини аттыгар дьиппиэрэн,
Харабыл саллаат турар,
Көнөтүк, чиэс биэрэн,
Гвардеецтар ааһаллар.
Бу знамяны бастатан,
Түүн-күнүс уот буурҕаҕа
Ынчыктыы сытар дойдунан
Полк арҕаа барара.
Барара чаҕылҕан дапсыыр
Снаряд ардаҕын аннынан
Чиэһи, көҥүлү көмүскүүр
Үрдүк эрэли ылынан.
Буулдьа тэһитэ сүүрбүт
Гвардейскай Знамя
Дьол, эйэ иһин охсуспут
Геройдары санатта.
Артамонов И.И. Хоһооннор, поэмалар. – Дьокуускай: Бичик, 2010. – с.98
Кыайыы салюта
Дойдубут илиҥҥи быыһыгар
Кыыдааннаах кыһыммыт баранна,
Чаҕылхай сааскы халлааныгар
Үөрүүлээх сурахпыт тарҕанна.
Аҕалла мөлүйүөн сүрэҕэр
Өр кэмҥэ кэтэспит күннэрин,
Хаан утахтаах өстөөх сиригэр
Тиһэх канонада ньиргиэрин.
Бу бүгүн кыһыл буойуннар
Берлин куораты ыллылар,
Рейхстаг үрдүгэр тахсаннар
Кыайыы Знамятын астылар.
Кытыастар Кыһыл Знамяттан
Аан дойду үөрүүнэн долгуйар,
Ол тахсар саҥа күн уотуттан,
Баттаммыт дьон-аймах уһуктар.
Сир киинэ Москва куоракка
Кыайыыбыт салюта ньиргийэр,
Сибэкки букета халлааҥҥа
Айхаллаан ыһылла үрэллэр.
Уруйдан, тапталлаах Дойдубут!
Аатырда эн аатыҥ аар-саарга,
Бигэтик эрэнэр буоларбыт
Бу кэлбит саргылаах Кыайыыга.
1945
Кыайыы салюта: хоһоон/Көтүү: хоһооннор, поэмалар/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1978 – с.163
Күммүт үөрэн күөрэйдэ
Бомба, миинэ ньиргиэрэ
Туманныран сүттүлэр,
Хааммыт тохтор кэмнэрэ
Ардах буолан бүттүлэр.
Саргы-кыайыы үрдээтэ,
Күммүт үөрэн күөрэйдэ.
Көмөр буолбут куораттар
Ырыа ыллаан эрэллэр,
Элбэх саҥа заводтар
Күнүн аайы элбииллэр.
Саргы-кыайыы үрдээтэ,
Күммүт үөрэн күөрэйдэ.
Бурдук ыспыт буолакпыт
Муора курдук долгуйар,
Барҕа баайдаах тайҕабыт
Саарба уунан тоһуйар.
Саргы-кыайыы үрдээтэ,
Күммүт үөрэн күөрэйдэ.
Олох дьолун көмүскээн,
Кэлэр кэмҥэ чүөмчүлээн,
Аҕа дойдум аатырда,
Эйэ иһин ыҥырда.
Саргы-кыайыы үрдээтэ,
Күммүт үөрэн күөрэйдэ.
1945
Күммүт үөрэн күөрэйдэ: хоһоон/Эйэ чорооно: хоһооннор/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1981. – с. 15
Саллаат, сэргэх буол!
Аҕа дойдуга баай-дуол
Хаҥыыр, үөскүүр күн ахсын.
Саллаат, сэргэх буол,
Өстөөх үөрэ ымсыырбатын!
Тыргыллаллар киэҥ суоллар
Дьоллоох аартык аһаннар.
Саллаат, сэргэх буол,
Көппөтүннэр хара суордар!
Лыах курдук көтө-дайа
Оонньууллар кырачааннар.
Саллаат, сэргэх буол,
Суос-соҕотох хаалбатыннар!
Мичээрдииллэр кыыстаах уол
Күөх түүҥҥэ сулус аайы.
Саллаат, сэргэх буол,
Көрбөтүннэр кыа хааны!
Саас трактордар сылаас буор
Сирин кырсын тиэрдиннэр.
Саллаат, сэргэх буол,
Эстибэтиннэр тэргэннэр!
Үлэһит дьоҥҥо хочуол
Оллооҥҥо оргуйуохтун.
Саллаат, сэргэх буол,
Чуумпу куруук доҕордостун!
Норуоппут улуу тутул
Акылаатын түһэрдэ.
Саллаат, сэргэх буол,
Хаампатын сэрии силлиэтэ.
Эйэлээх, көҥүл олох
Үүнэ, чэлгийэ турдун.
Саллаат, сэргэх буол,
Модун эйэ туругурдун!
1980
Саллаат, сэргэх буол!: хоһоон/Эйэ чорооно: хоһооннор/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1981. – с. 35
БЭС ЫЙЫН 22 КҮНЭ, 1941 СЫЛ
И.И. Артамонов
Сайылык дьиэлэрин аһаҕас аанынан
Буорах сыта эмискэ аҥылыйбыта…
Холорук курдук, өрө ытыллан,
Соһумар сурах тарҕанан барбыта.
Күндүл күннүүн күлүгүрэ өһөн,
Сир, халлаан хараҥаран ылбыта…
Аат эрэ харата үөһэ көтөн,
Күөрэгэй санньыйа ыллаабыта.
Күлэ -үөрэ турбут айылҕа күөҕэ
Ол күн тута кэхтэн түспүтэ.
«Сэрии» диэн тыл дьиэттэн дьиэ5э
Харах уута аргыстаах киирбитэ.
Лыахтыын сырсар кыра уолаттар
Чаачар чааларын кистии уурбуттара,
Ар5аа ыраах умайар куораттар
Уот төлөннөрүн көрөр куруктара.
Чуумпу сайылык дьиэтин боруогун
Сэрии тыйыс тыала атыллаабыта,
Улуу Аҕа дойдубут бар дьонун
Өстөөҕү утары турарга ыҥырбыта.
Сибэкки буолбут сүрэхтэр
Иннокентий Артамонов
Мин бүгүн
Кыайыы күнүн туһунан
Дакылааты истэ олорон,
Элбэҕи санаатым,
Уйадыйан ыллым…
Сүр ыардык,
Ыарыылаахтык
Сүрэҕим ытырбахтыыр,
Хараҥа-сырдык
Харахпар халыйбахтыыр.
Илэ-бааччы истэргэ дылыгын
Табыллан охтубут
Саллаат кыланыытын,
Илэ-бааччы көрөргө дылыгын
Сири-халлааны холбообут
Куорат умайар кутаатын…
Оо, сүрүн ньии!
Оо, дьулаанын ньии!
Бу баар
Харахпар
Өстөөх ыйаабыт дьонноро,
Өстөөх муҥнаабыт оҕолоро…
Оо, бу улуу Күнү,
Бу өрөгөйдөөх Күнү,
Элбэх да эрэйи көрсөн,
Элбэх да өлүүнү көрөн,
Кырыылаах ыстыыгынан
Былыттары быһыта тыытан
Аҕалбыппыт…
Дакылаат бүтэрин кытта
Ытыс тыаһа хабылынна.
Мин кулгааҕым куугунаата,
Мин сүһүөҕүм салҕалаата.
Бу баар курдук
Канонада ньирилээтэ,
Салгын титирэстээтэ…
Биһиги
Ытык походтарга сылдьан
Бу Кыайыы күнүн көрбүппүт,
Сороҕор санньыйан,
Сороҕор үөрэн-көтөн,
Тыһыынча өлүүттэн
Тыыннаах ордубуппут.
Биһиги
Бу баар курдук
Өйдүүбүт,
Бу баар курдук
Көрөбүт
Бар-дьон куустуһар түгэнин,
Москва салютын ньиргиэрин!
Албан аат
Килбиэннээх салюта,
Саргылаах
Кыайыыбыт салюта
Дохсуннук дуорайар,
Дуоланнык дуорайар!
Оо, доҕоттоор,
Ол саас чаҕылхай халлаана
Үөрүүлээх да этэ,
Туох баар күн анна
Тырымныы-тырымныы күлбүтэ.
Ол сырдык
Сарыаллаах халлааммар,
Ол дьоллоох
Кустуктаах халлааммар
Кыырыктаах
Кыргыһыыга охтубут
Хаарыаннаах
Ньургун доҕотторбут
Уоттаах
Сытыы харахтара
Сулус буолан көрбүттэрэ,
Төлөннөөх
Хорсун сүрэхтэрэ
Сибэкки буолан үүммүттэрэ.
1962
Улуу дьыалаҥ өрөгөйүн
Иннокентий Артамонов
Истибитиҥ дуо, канонада
Сири титирэтэр тыаһын,
Чох хара халыҥ буруота
Халлаан уорҕатын сабарын?!
Көрбүтүҥ дуо, уот атаакаҕа
Буулдьа кытыастар ардаҕын,
Өстөөх арҕаҕын ылыыга
Долгуннуу түллэн бараргын?!
Өйдөөбүтүҥ дуо, ол туох иһин,
Өлүү утары барбыккын,
Саллаат бүтэһик кэриэһин
Үйэ-саас илдьэ хаалбыккын?!
Билбитиҥ дуо, тыыннаах ордубут
Сүрэх долгуйар үөрүүтүн,
Айхаллаан ыраас халлааммыт
Чаҕылхай күннүүн көрсүүтүн?!
Санаабытыҥ дуо, ол түгэҥҥэ
Тапталлаах көмүс доҕоргун,
Сиргэ, халлааҥҥа, бу күҥҥэ
Төрүөххүттэн уруулуугун?!
Фронтовик эбит буоллаххына,
Маны барытын ааспыккын…
Уоттаах сэрии ветерана,
Ытыктаан этэллэр ааккын.
Ууну, уоту ааһан туораабыт
Хорсун саллаат, тула көрүн:
Хайдах курдук Ийэ сирбит
Киэргэннэ, тубуста бүгүн.
Бу дьолу, көҥүлү аҕалбыт
Улуу Дьыалаҥ өрөгөйүн
Үөскүүр көлүөнэ ыччаппыт
Өссө үрдүктүк көтөхтүн!
1980
Кыайыы ырыата
Сергей Васильев
Кыырай эрэ,
Кыталык буолан,
Кырдалы, сыһыыны үрдүнэн,
Кыайыы ырыата!
Күөрэй эрэ,
Күөрэгэй буолан,
Күөх толооннору үрдүнэн,
Күн дьолун үөрүүтэ!
Ыллаа,
Ымыы чыычаах буолан,
Ыаллаах алаас ахсын.
Эйээр,
Этигэн хамыс буолан,
Элгээн сыһыы устун.
Кэпсиэ, кэпсиэ, түргэнник,
Кэриэн ыччаттарым
Кэккэлэригэр киирэҥҥин,
Килбиэннээх кыайыы буолтун!
Албаннаах кыайыы,
Арылхай күн сырдыга буолан,
Айхаллаа,
Айыы дьонун
Алаһа дьиэтин
Аанынан киирэн!
Уруйдаа,
Урааҥхай саха
Уйгулаах остуолун
Ортотугар тыган!
Хайҕаллаах Советскай Армия
Хатарыылаах ыстаал кылыһынан
Хаанымсах фашиһы
Хара буорга
Хараҕалыы аста,
Өндөйбөт гына
Үлтү сынньан,
Үрдүгэр тэтиҥи саайда!
Кыайыылаах Советскай Армия
Кылааннаах ыстаал кылыһа,
Кыайан-хотон
Кылбаа маҥан халлааны
Кырсын аннынан
Кылбааран, күлүмнээн таҕыста!
Суунаҕалыы оонньообут
Субай хаанын соттон,
Солко өҥүнэн симэннэ;
Үөһүнэн саккыраппыт
Өһөх хаанын соттон,
Үрүҥ көмүстүү килбэҥнээтэ!
Аан дойду үрдүнэн
Албаннаах Советскай Армияны
Айхаллыыр музыка оонньоото,
Орто дойдуну улаҕатынан
Улуу Сталины
Уруйдуур «ураа» ньиргийдэ!
Көнньүөр,
Күбэй хотун ийэм!
Соттун хараххын,
Соҥуйбут эдьиийим! –
Саргылаах санныбыт үрдүттэн
Санаа хара тааһа түстэ!
Үрүҥ күммүт инниттэн
Өһөх буруо үүрүлүннэ!
Айхаллаан,
Албан кыайыыламмыт
Аҕа дойдум!
Үөр,
Өрөгөйө үрдээбит
Үтүө норуотум!
Сэрии сиҥнэрбит бааһа
Сир Ийэ иэниттэн остун диэн,
Күөрэтэн биэр
Көмүс балтаҕын,
Күрүөлүү оҕус
Күөх буолаҕын,
Ыллатан ис
Ыаллаах толоонноргун,
Охсон биэр
Оһуордаах хамыһыҥ тылын!
Ураатаа,
Остуолуҥ иннигэр,
Ойуур-тыа иһигэр,
Улуу муоралар улаҕаларыгар!
Ураатаа,
Очуос хайалар чыпчаалларыгар!
Ураатаа,
Улуу Сталин аатыгар!!!
1945
МИН МАНТАН СЭРИИГЭ БАРБЫТЫМ
Мин мантан сэриигэ барбытым
Кыракый балаган дьиэбиттэн,
Ыраахха диэритин кэтэИэн
Турбута кырдьа^ас мин а§ам.
Мин мантан сэриигэ барбытым
Оскуола чуораанын хаалларан,
Саас буолан, чыычаахтаах чаран-ым
Симэммит хатын-ьгн аттынан.
Мин мантан сэриигэ барбытым
Илинтги саЬар5ам аннынан,
КолхоЬум C0H050C атынан
Суол буорун бурбатан ааспытым.
Мин мантан сэриигэ барбытым
Бар-дьонум алгыЬын ыламмын,
Далбаатыы хаалбыта алааЬым
Будьурхай баттахтаах тыатыныын.
1959
Кэс тыл
Мин үс тылы этэбин –
Үс ытык андаҕары,
Күн-Ийэ сирбэр биэрэбин
Маҥнайгы андаҕары.
Мин иккис кэс тылы этэбин –
Таптыыр күндү доҕорбор,
Мин үһүс кэс тылы биэрэбин
Көмүс чыычаах оҕобор.
Андаҕар тылбын кэһэр күммэр
Аҕа дойдум сууттаатын,
Куттас буолан, умса түһүүбэр
Ийэ буорум туппатын.
Андаҕар тылбын кэһэр күммэр
Мин кэргэним кыраатын,
Урукку кэмнэрбин өйдөтөр
Хаартыскабын уоттаатын.
Андаҕар тылбын кэһэр күммэр
Оҕом өһүөнэ тиийдин,
Аймах-билэ дьонум иннигэр
«Аҕам буолбатах!» - диэтин.
Кымыстаах чороону көтөхтүм
Кымыстаах чороону көтөхтүм
Үгүс сыл кэнниттэн бу бүгүн,
Дьоннорбун үөрүүнэн көрсөммүн,
Кымыстаах чороону көтөхтүм.
Кымыстаах чороону көтөхтүм
Быыл буолбут синиэлбин устаммын,
Хоту сир халлаанын ахтаммын,
Кымыстаах чороону көтөхтүм.
Кымыстаах чороону көтөхтүм
Сүөгэйи ыймахтыыр кэриэтэ,
Сахалыы ырыаны дьиэрэтэ
Кымыстаах чороону көтөхтүм
Кымыстаах чороону көтөхтүм
Дьүкээбил уоттарын анныгар,
Мин Сахам дойдутун аатыгар,
Кымыстаах чороону көтөхтүм
ЭРГИЛЛИИ
Ленинград, Курскай аннынааҕы
улахан кыргыһыыларга кыттыыны
ылбыт убайбар, Иван Иннокентьевич
Артамоновка.
1
Дорообо, тиит мастаах төрөөбүт алааһым,
Сэрииттэн мин тыыннаах эргиллэн кэллим.
Дорообо, тапталлаах хотугу халлааным,
Эн күҥҥүн көрөммүн мин эмиэ мичээрдим.
Оо, алааһыам, эн ыраас салгыҥҥын
Уохтаах кымыстыы мин ыймахтаан ыллым,
Нарын сибэккилээх сымнаҕас кырыскын
Тобуктаан тураммын астына сыллаатым.
Ол кэнниттэн сындалҕаннаах уһун суолум
Бурҕачыппыт быылын мин тэбэнэ турдум,
Сирэйбин-харахпын ыраастык сотуннум.
Үөp-көт миигин кытары, сиэрэй синиэлиэм,
Дьэ манна эйигин бутэһик тэбээһиним,
Билигин эрэ санныбыттан наҕыллык уһуллум.
II
Дьиэттэн таҕыстылар аймах.билэ дьонум,
Тэбии турар синиэлбин илиибэр туттум.
Соһуйуу-махтайыы, айманыы холбосто,
Онтон холбосто харах уулаах хомолто.
«Аҕаҥ- оҕонньор эн кэлэргэр тиийбэтэ...
Эйигин ахтара...» — диэн эдьиийим эттэ.
Түөрт ыйынан эрэ куоттардым аҕабын.
Түөрт ыйынан хойутаан хаалбыт абабын...
Оо, сиэрэй синиэлиэм, билэҕин дуу, суох дуу?!
Кутурҕан билигин сүрэхпин бу муҥнуур...
Аҕам кэриэһигэр мин бугун сүгүрүйдүм...
Дьэ эрэ саллааттыы эрдээхтик тулуйуох,
Санаа түһүүтүн кыйдааммыт киэр үүрүөх,
Эн баар буолаҥҥын мин төбөбүн көтөхтүм.
III
Синиэлиэм, эйигин кытары сэттэ сылы
Саллаат кытаанах олоҕор аһардым...
Оо, эн биһигини буулдьа сиирэ-халты
Элбэхтик тэһэ көппүтүн эмискэ санаатым.
Биһиги сибиньиэс ардаҕын анныттан
Тыыннаах ордоммут син хаалбыппыт,
Үүрүстүбүт хааннаах өстөөҕү Ийэ дойдуттан,
Ытык иэспитин чиэстээхтик төлөөн ааспыппыт.
Оо, оҕолор барахсаттар ыстыыкка үөлүллэн,
Сир, халлаан ытыыллара, ытыыра күн өһөн.
Умайбыт куораттары, ыйаммыт дьоннору
Оо, хаһан мин сүрэҕим умнуоҕҥай олору?!
Умнуохпар сатаммат, умнуохпар сатаммат,
Төрөөбүт алааһыам, умнуохпар сатаммат!
Тыыннаах
Дойдубар иэспин төлөөн
Эргилинним билигин.
Саллаат уолгун көрсөн,
Алааһым, эн үөрэҕин.
Маһыҥ, отуҥ, ыраас ууҥ
Санатта оҕо сааспын,
Ахтар этим куруутун
Эн хонуугун, эн тыаҕыҥ.
Тыһыынчанан доҕотторум
Дьылҕаларын уллэстэн,
Мин тыыннаах ордоммун
Кэлбитим дни сэрииттэн.
Уоспут уоһахтаах да буоллар
Улуу походка сылдьыбыппыт,
Чуумпу акыйаан кытылыгар
Кыайыы ырыатын ыллаабыппыт
1956
ФЛЯГА
Флягам — фронтовой доҕорум,
Кинилиин элбэххэ сырыттым...
Кыргыс толоонун туоруурум,
Куйаар устунан хаамсарым.
Сиэрэй синиэллээх саллаакка
Туохтааҕар даҕаны күндүтэ,
Ыраатар эрэйдээх походка
Күүс-көмө күлүүһүн сүкпүтэ.
Флягабыт уутун харыстаан,
Өлбөт Мэҥэ уутунуу иһэрбит.
Мөлүйүөн сууммаҕа сыаналаан
Атыылыа да суох этибит.
Кини ыраас биирдии таммаҕа
Хааннырбыт yohy сиигирдэрэ,
Бааһырбыт саллаат хараҕа
Аргыыйдык сырдаан кэлэрэ.
Билигин өйө суох сыппыт
Биһиги доҕор саллааппыт
Өстөөх атаакатын ыйытара,
Оччоҕо өлүүнү кыйдыыра...
Онтон олус диэн үөрсэрбит,
Таммах ууттан тыын киллэрбит
Эдэркээн саллаат мичээрдиирэ:
«Өлүүгэ бэриниэм дуо?» — диирэ.
Ол кэм дарбааннаах суолун
Мин эмиэ бүгүн өйдөөтүм,
Харах уутун, үөрүү салютун
Бука барытын илэ көөртүм...
Флягам, мин уулаах флягам
Миигин кытта мэлдьи баара,
Ньургуһуннуу үүнэр сааһым
Киниттэн силис тардара.
1967
Сэрии тэлбит суолунан
Саха буойун төнүннүм,
Кырыыс дьулаан хонуутун,
Кэбис, аны көрүмүүм...
Өстөөх өһөөн хоппотун
Куннээх Ийэ сирбитин,
Бэйэҥ хааҥҥар сууммутуҥ,
Ииҥҥэ урут киирбитиҥ.
Дьылҕа оннук оҥорбут...
Кырдьык кыайан кытыастар.
Оттуллубут аал уоппут
Ордук күүскэ умайар.
Сүүстэ ыппыт сүрэҕин-
Чэгиэн-чэбдик билигин,
Бүгүн эмиэ ыллыыбын,
Бүгүн эмиэ саллааппын!
1964
Бойобуой походтарга хаамсан
Бу өрөгөйдөөх күнү көрбүппүт,
Сороҕор үөрэн, copoҕop ытаан
Сэрииттэн тыыннаах оппуппут.
Биһиги өйбүтүгэр-санаабытыгар
Бэҕэһээ курдук Кыайыы күнэ,
Бэйэни билбэт буола долгуйар
Бар-дьон куустуһар түгэнэ.
1964
ДОҔОТТОРБУТ КЭРИЭСТЭРИГЭР
Бүгүн үөрүү күнүн көрсөбүт
Кыайбыттар мустаммыт,
Ис сурэхтэн ырыа ыллыыбыт
Өстөөҕү самнараммыт.
Ахтыҥ, доҕоттоор, ааспыт куннэри —
Уот буурҕа сэриини,
Ол уордаах сыллар күөннэрин
Туораспыт сэрииһиттэри.
Oxcyhyyra өлбүт доҕотторбутун
Биһиги умнубаппыт,
Үөрэххэ, үлэҕэ куруутун
Бииргэ хаамсабыт.
Дьоллоох кэмнэри көрбөккө
Сэриигэ охтубуттары
Cүһүөххэ тураммыт уһун үйэҕэ
Кэриэстиэҕиҥ бары.
Уруйу этиэҕиҥ кыайыыга аҕалбыт
Улуу партияҕа,
Үөрүүлээх күҥҥэ көтөҕөр бакаалбыт
Ананнын Ийэ дойдуга!
Кэриэстээҥ, бука бары
Улуу Кыайыы күнүн үөрүүнэн көрсөбүт
Сэрииһиттэр мустаммыт,
Сүрэхпит ырыатын дуораччы ыллыыбын
Өстөөҕү самнараммыт.
Ахтыаҕыҥ, доҕоттоор, аргыардаах күннэр
Ааспыт ыар хонуктары,
Ол уордаах сылларбыт уот кутаа күөннэрин
Туораспыт буойуттары.
Кыргыс толоонугар охтубут доҕорбутун
Биһиги умнубаппыт,
Кинилиин үлэҕэ, үөрүүгэ куруутун
Эр санаалаах хаамсабыт.
Бүгүҥҥү эриэккэс олоҕу көрбөккө
Охтубут буойуттары
Сүһүөххэ тураҥҥыт уһун үйэлэргэ
Кэриэстээҥ, бука бары.
Уруйу этиэҕиҥ кыайыыга аҕалбытКоммунист партияҕа,
Үөрүүлээх бу күҥҥэ көтөҕөр бакаалбыт
Ананнын Ийэ сиргэ!
1951
Кыайыы салюта: хоһоон/Көтүү: хоһооннор, поэмалар/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1978 – с.163
Кыайыы салюта
Дойдубут илиҥҥи быыһыгар
Кыыдааннаах кыһыммыт баранна,
Чаҕылхай сааскы халлааныгар
Үөрүүлээх сурахпыт тарҕанна.
Аҕалла мөлүйүөн сүрэҕэр
Өр кэмҥэ кэтэспит күннэрин,
Хаан утахтаах өстөөх сиригэр
Тиһэх канонада ньиргиэрин.
Бу бүгүн кыһыл буойуннар
Берлин куораты ыллылар,
Рейхстаг үрдүгэр тахсаннар
Кыайыы Знамятын астылар.
Кытыастар Кыһыл Знамяттан
Аан дойду үөрүүнэн долгуйар,
Ол тахсар саҥа күн уотуттан,
Баттаммыт дьон-аймах уһуктар.
Сир киинэ Москва куоракка
Кыайыыбыт салюта ньиргийэр,
Сибэкки букета халлааҥҥа
Айхаллаан ыһылла үрэллэр.
Уруйдан, тапталлаах Дойдубут!
Аатырда эн аатыҥ аар-саарга,
Бигэтик эрэнэр буоларбыт
Бу кэлбит саргылаах Кыайыыга.
1945
Полк знамята: хоһоон/Көтүү: хоһооннор, поэмалар/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-вота, 1978 – с.175
Полк знамята
Кыыһар төлөнүнэн кытыастар
Ааспыт сыллары саната,
Кыайыы бэлиэтэ буолан,
Көстөр полк знамята.
Кини аттыгар дьиппиэрэн,
Харабыл саллаат турар,
Көнөтүк, чиэс биэрэн,
Гвардеецтар ааһаллар.
Бу знамяны бастатан,
Түүн-күнүс уот буурҕаҕа
Ынчыктыы сытар Украинанан
Полк арҕаа барара.
Барара чаҕылҕан дапсыыр –
Снаряд ардаҕын аннынан
Чиэһи, көҥүлү көмүскүүр
Үрдүк эрэли ылынан.
Буулдьа тэһитэ сүүрбүт
Гвардеевскай знамя
Дьол, эйэ иһин охсуспут
Геройдары санатта.
1954
Күммүт үөрэн күөрэйдэ: хоһоон/Эйэ чорооно: хоһооннор/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1981. – с. 15
Күммүт үөрэн күөрэйдэ
Бомба, миинэ ньиргиэрэ
Туманныран сүттүлэр,
Хааммыт тохтор кэмнэрэ
Ардах буолан бүттүлэр.
Саргы-кыайыы үрдээтэ,
Күммүт үөрэн күөрэйдэ.
Көмөр буолбут куораттар
Ырыа ыллаан эрэллэр,
Элбэх саҥа заводтар
Күнүн аайы элбииллэр.
Саргы-кыайыы үрдээтэ,
Күммүт үөрэн күөрэйдэ.
Бурдук ыспыт буолакпыт
Муора курдук долгуйар,
Барҕа баайдаах тайҕабыт
Саарба уунан тоһуйар.
Саргы-кыайыы үрдээтэ,
Күммүт үөрэн күөрэйдэ.
Олох дьолун көмүскээн,
Кэлэр кэмҥэ чүөмчүлээн,
Аҕа дойдум аатырда,
Эйэ иһин ыҥырда.
Саргы-кыайыы үрдээтэ,
Күммүт үөрэн күөрэйдэ.
1945
Саллаат, сэргэх буол!: хоһоон/Эйэ чорооно: хоһооннор/Иннокентий Артамонов – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1981. – с. 35
Саллаат, сэргэх буол!
Аҕа дойдуга баай-дуол
Хаҥыыр, үөскүүр күн ахсын.
Саллаат, сэргэх буол,
Өстөөх үөрэ ымсыырбатын!
Тыргыллаллар киэҥ суоллар
Дьоллоох аартык аһаннар.
Саллаат, сэргэх буол,
Көппөтүннэр хара суордар!
Лыах курдук көтө-дайа
Оонньууллар кырачааннар.
Саллаат, сэргэх буол,
Суос-соҕотох хаалбатыннар!
Мичээрдииллэр кыыстаах уол
Күөх түүҥҥэ сулус аайы.
Саллаат, сэргэх буол,
Көрбөтүннэр кыа хааны!
Саас трактордар сылаас буор
Сирин кырсын тиэрдиннэр.
Саллаат, сэргэх буол,
Эстибэтиннэр тэргэннэр!
Үлэһит дьоҥҥо хочуол
Оллооҥҥо оргуйуохтун.
Саллаат, сэргэх буол,
Чуумпу куруук доҕордостун!
Норуоппут улуу тутул
Акылаатын түһэрдэ.
Саллаат, сэргэх буол,
Хаампатын сэрии силлиэтэ.
Эйэлээх, көҥүл олох
Үүнэ, чэлгийэ турдун.
Саллаат, сэргэх буол,
Модун эйэ туругурдун!
1980
Кыайыы ырыата: хоһоон/Хоһооннор, поэмалар: хоһооннор, поэмалар/Сергей Васильев – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1958. – с. 163
Кыайыы ырыата
Кыырай эрэ,
Кыталык буолан,
Кырдалы, сыһыыны үрдүнэн,
Кыайыы ырыата!
Күөрэй эрэ,
Күөрэгэй буолан,
Күөх толооннору үрдүнэн,
Күн дьолун үөрүүтэ!
Ыллаа,
Ымыы чыычаах буолан,
Ыаллаах алаас ахсын.
Эйээр,
Этигэн хамыс буолан,
Элгээн сыһыы устун.
Кэпсиэ, кэпсиэ, түргэнник,
Кэриэн ыччаттарым
Кэккэлэригэр киирэҥҥин,
Килбиэннээх кыайыы буолтун!
Албаннаах кыайыы,
Арылхай күн сырдыга буолан,
Айхаллаа,
Айыы дьонун
Алаһа дьиэтин
Аанынан киирэн!
Уруйдаа,
Урааҥхай саха
Уйгулаах остуолун
Ортотугар тыган!
Хайҕаллаах Советскай Армия
Хатарыылаах ыстаал кылыһынан
Хаанымсах фашиһы
Хара буорга
Хараҕалыы аста,
Өндөйбөт гына
Үлтү сынньан,
Үрдүгэр тэтиҥи саайда!
Кыайыылаах Советскай Армия
Кылааннаах ыстаал кылыһа,
Кыайан-хотон
Кылбаа маҥан халлааны
Кырсын аннынан
Кылбааран, күлүмнээн таҕыста!
Суунаҕалыы оонньообут
Субай хаанын соттон,
Солко өҥүнэн симэннэ;
Үөһүнэн саккыраппыт
Өһөх хаанын соттон,
Үрүҥ көмүстүү килбэҥнээтэ!
Аан дойду үрдүнэн
Албаннаах Советскай Армияны
Айхаллыыр музыка оонньоото,
Орто дойдуну улаҕатынан
Улуу Сталины
Уруйдуур «ураа» ньиргийдэ!
Көнньүөр,
Күбэй хотун ийэм!
Соттун хараххын,
Соҥуйбут эдьиийим! –
Саргылаах санныбыт үрдүттэн
Санаа хара тааһа түстэ!
Үрүҥ күммүт инниттэн
Өһөх буруо үүрүлүннэ!
Айхаллаан,
Албан кыайыыламмыт
Аҕа дойдум!
Үөр,
Өрөгөйө үрдээбит
Үтүө норуотум!
Сэрии сиҥнэрбит бааһа
Сир Ийэ иэниттэн остун диэн,
Күөрэтэн биэр
Көмүс балтаҕын,
Күрүөлүү оҕус
Күөх буолаҕын,
Ыллатан ис
Ыаллаах толоонноргун,
Охсон биэр
Оһуордаах хамыһыҥ тылын!
Ураатаа,
Остуолуҥ иннигэр,
Ойуур-тыа иһигэр,
Улуу муоралар улаҕаларыгар!
Ураатаа,
Очуос хайалар чыпчаалларыгар!
Ураатаа,
Улуу Сталин аатыгар!!!
1945
Кыайыы үҥкүүтэ: хоһоон/Хоһооннор, поэмалар: хоһооннор, поэмалар/Сергей Васильев – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1958. – с. 166
Кыайыы үҥкүүтэ
Көҥүл кынатын күлүүстээри
Күлүргээбит хандалыны
Көмүс биһи көкөттөрбүт
Көтүрүтэ-тоҕута сынньыһан
Көтөн-мөҥөн кэллилэр.
Үөрүү-көтүү чыычааҕа
Үрдүк халлааны кырсынан,
Өлүөнэ эбэни үрдүнэн
Көтөн кылбааран кэлээхтээн
Күрүө аайы ыллаата,
Саҥаран-иҥэрэн дьирилээн
Саха норуотун уруйдаата.
Өлүөнэлиир өрүспүт
Өбүгэбит үөрүүтүн
Үлүскэннээх сүүрүгүнэн
Күүрдэ сытар эбээт.
Өрөгөйдөөх үҥкүүнү
Өрө көтөн биэриэҕиҥ!
Аммакалыыр эбэбит
Аймахтарбыт үөрүүтүн
Арылыйар долгунунан
Айхаллыы сытар эбээт.
Аһыакайдыыр оонньууну
Арыйаахтаан иһиэҕиҥ!
Ытык арҕаа хайабыт
Ыччаттарбыт үөрүүтүн
Ыһар чаҕыл күлүмүнэн
Ырылыта турар эбээт.
Ыраас дьэҥкэ куолаһынан
Ыллаан-туойан биэриэҕиҥ!
Туймаадабыт толооно
Доҕотторбут үөрүүтүн
Торҕо солко симэҕинэн
Туоһулуу сытар эбээт.
Тоҥолохтон тутуһан
Доҕулдьуһа көтүөҕүҥ!
Килбэчийэр сылабаар
Кэргэттэрбит үөрүүтүн
Киллигирии оргуйан
Кэпсии турар эбээт.
Кэккэлэһэн сылдьаммыт
Кэрдиис үктээн иһиэҕиҥ!
Чэйиҥ эрэ, сэгэрдээр,
Дьиэрэҥкэйдээн иһиэҕиҥ!
Сидьиҥ фашист сэриитин
Сиртэн-буортан соторго
Сирдээбит нуучча аатыгар
Симээн көмүс ойуулаах
Сэргэлэрдэ туруоруоҕуҥ!
Кэриэн ыччат кэскилин
Килбиэннээхтик көмүскээбит
Герой Попов чиэһигэр
Кэрдиис дьэрэкээн ойуулаах
Кэрэ сэргэтэ анньыаҕыҥ!
Уоран түспүт түөкүнү
Уолугун үүтүгэр ытааччы
Охлопков аатыгар
Оҕуруолаах тылынан
Оһуокайдыы туруоҕуҥ!
Чэйиҥ-чэйиҥ, чэкийдээр,
Дьиэрэҥкэйдээн иһиэҕиҥ!
Көҥүлбүтүн көмүскээбит,
Күннэрбитин сырдаппыт
Күндү-мааны ыччаттарбыт
Күлэн-үөрэн кэлээхтиир
Көмүс суолларын үрдүгэр
Күөхтэ отто тэлгиэҕиҥ!
Сэрииттэн эргийэн көстүбүт
Сэгэрдэрбит түөһүгэр
Сибэккитэ тамныаҕыҥ!
Уоту-күөһү көрсүбүт
Оҕолорбут чиэһигэр
Оһуокайдаан иһиэҕиҥ!
Халыҥ танка аттанан
Карпат хайатын үрдүнэн
Хамнадыырдаан сылдьыбыт
Хабыычабыт ханнаный,
Харытыттан сиэтэммит
Хаамыыбытыгар киллэрэн
Хатан тыллаах хамыстыы
Хаҥкыначчы туойуоҕу?!
Кычырҕас хайаны үрдүнэн
Кырынааты тамнаабыт
Кырысааммыт ханнаный,
Кыбынаахтаан сылдьаммыт
Кыталыктыы куоластаан
Кыҥкыната ыллыаҕы?!
Чэйиҥ-чэйиҥ, чэкийдээр,
Чэйиҥ эрэ, сэгэрдээр!
Орто дойду олоҕун
Уоттан күөстэн быыһыырга,
Салбаҕырбыт саргыны
Сандаарытан биэрэргэ,
Оҕолорбут биһиэнэ
Олуктаабыт суоллара
Умнуллубат буоллун диэн,
Урааҥхайдыы уруйдаан
Оһуокайдыы туруоҕуҥ!
1945
Кыайыы
“Сэрии бүттэ! Кыайыы!
Фашистары самнардыбыт!” –
Радио саҥарда.
Кулгаах истиэн иннигэр
Сүрэх эрдэ сэрэйдэ.
Үөрүү күрүс долгуна,
Халыс гынаат, миигин
Өрө анньан таһаарда,
Миэхэ кынат үүннэрдэ.
Хоһум иһэ дьэргэйдэ,
Кэҥии, сырдыы түстэ, дьэ,
Түннүк тааһа кытта күллэ…
Тулам миэнэ ырыа буолла,
Дууһам миэнэ ырыа буолла.
Баҕардахпыан: кууһуохпун
Дьоммун, сирбин, халлааммын,
Көтөҕөн ылан, ууруохпун
Көрсө түспүт саллааппын.
Кыайыы күнэ кэллин диэн
Кыттыспытым мин эмиэ
Кыстык-балта ньиргиэригэр,
Күүстээх үлэ күргүөмүгэр.
Аҕа дойдуом, үчүгэйиэн
Мин эйиэхэ төрөөбүтүм,
Көҥүл сиргэ үүммүтүм!
Киэн туттабын ийэ сирбинэн,
Советскай киһи буоларбынан!
Аҕа дойдуом, күммүт – дьолбут,
Аныыбын эйиэхэ: олохпун,
Сүрэҕим төлөнө буолбут
Эдэр ырыабын-тойукпун.
Эн иннигэр иэстээх буолуом
Тыыннааҕым тухары, Күн-дойдуом!
Андаҕайабыт: бу улуу күнүнэн,
Өлбүт геройдар кэриэстэринэн,
Өлбүттэр олохторун
Тыыннаахтар, биһи, салгыахпыт,
Ситэрбэтэх тойуктарын
Ситэрэн туойуохпут, ыллыахпыт!
Сэбиэппит кыайыылаах үйэтин
Ыччаттара буолбут дьоллоохпут,
Коммунизм аартыгын дабайдын
Биһиги социалистическай олохпут!
1945 с.
Доҕоруом, көрүстүбүт буолбаат!
Доҕоруом, көрүстүбүт буолбаат!
Доҕоруом, көрүстүбүт тыыннаах,
Үчүгэйиэн, үчүгэйиэн! Дьол баар!
Уол оҕо диэн дьоллоох-соргулаах.
Тимир колонна кэккэтигэр хааман,
Ыраах да сирдэринэн эҥсэн,
Буһан-хатан уот кутааҕа,
Эргийэн кэллиҥ Ийэ сиргэр.
Бар дьонуҥ иэстэһиилээх санаатын
Фашистары эһэр батыйата буолан,
Висланы кэстиҥ, Одеры туораатыҥ,
Берлиҥҥэ тиийдиҥ, хоту дойду уола.
Эн илиигиттэн хас түөкүн умуста?! –
Ахсаана суох үгүс, ситэн аахпаккын,
Будулҕаннаах фронт устун
Айхаллыыллар этэ албан ааккын.
Кыайыы үөрүүтэ модуннаах ньиргиэр,
Ленаҕа сатараан, сахалыы саҥарар.
Хоспут кыараҕас, дууһабыт киэҥ –
Бар дьону кытары куустуһуон баҕарар.
Дьэ эрэ билигин эн, хорсун буойун,
Үлэҕэ үрдэт албан эр ааккын,
Хоһууннар суоллара – эн суолуҥ!
Эн бүгүн – колхозка саллааккын!
1945 с.
Кэһии
Саллаат кэллэ дьиэтигэр.
Дьиэҕэ үөрүү, аймалҕан…
Кини эттэ кэргэнигэр,
Оҕотугар аргыый аҕай:
- Хайа, кэһииҥ? – дэһимэҥ,
Күндү малы эрэйимэҥ…
Ыйааһыҥҥа мээрэйдэммэт
Дьол диэн, арай, кэһиилээхпин,
Үөрүү диэн бэлэхтээхпин!
1945 с.
Хаһан умнар үһүбүт
Хаһан умнар үһүбүт
Хара дьайдаах өстөөҕү
Хампы сынньар туһугар,
Халҕаһалыы анньыллан,
Халыан, дохсун сэлиинэн
Халыһыппыт айаны?!
Хаһан умнар үһүбүт,
Хаарыаннаахай дьоммутун
Хаалларарбыт кээлтигэр,
Хараастыбыт санааны
Харыйаҕа бэлиэтээн –
Хастыы охсон ааспыты?!
Дьэдьэн, отон симэхтээх,
Кэрии хатыҥ киэргэллээх,
Кэнкил-силик дойдубут,
Чиэскин түһэн биэрбэккэ,
Чиэски омук сиринэн
Тэлэһийэн кэллибит.
Кыайыы уһун аартыгын
Кыыдааннарын көрдүбүт:
Кырдьыбатах да иһин
Кырыаланна чанчыкпыт,
Кыыһырбатах да иһин
Кырыыланна харахпыт.
Атаан сэрии арыллар
Арҕаа диэки арҕаҕын
Ааҥнаан туран ыстыбыт,
Иирээн илбис иитиллэр
Илин сытар уйатын
Ирдээн туран эстибит.
Алгыы хаалбыт артыалга
Арыы, кымыс ыһыаҕын
Арыйсыһа кэллибит,
Тиҥилэҕи тэнитэн
Чигдилээбит тиэргэни
Чэчирэтэ кэллибит!
Хаарыан дьолу харыстаан
Хара дьайдаах өстөөҕү
Хампы сынньар туһугар
Халыан, дохсун сэлиинэн
Халҕаһалыыр айаны
Хаһан умнар үһүбүт?!
Хаһан умнар үһүбүт?!
1946
Хаһан умнар үһүбүт: хоһоон/Талыллыбыт айымньылар: хоһооннор, поэмалар/Петр Тобуруокап – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1977.- с. 22
Эйэ холууба
Күлүмүрдэс Москва,
Таас Кремль үрдүнэн
Көттө Эйэ холууба
Кылбаарар үрдүгүнэн.
Күн умайар лоскуйун
Кынаттаан оҥорбуттуу,
Кутта дьикти толбонун
Эйэ сирин уруйдуу.
Ол сыдьаайар сырдыкка
Кэккэлэрин түмэннэр,
Охсуһууга таҕыстылар
Мөлүөйүөннэр күүрэннэр.
Кини – норуот эрэлин,
Дьон кырдьыгын бэлиэтэ.
Сиппэт кини түргэнин
Сэрии сиэмэх элиэтэ!
Күн күлүмүн лоскуйун
Кырыйан оҥорбуттуу,
Кылбаара көт куруутун
Эн эйэни уруйдуу!
1951
Эйэ холууба: хоһоон/Талыллыбыт айымньылар: хоһооннор, поэмалар/Петр Тобуруокап – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1977.- с. 28
Күндү кыайыы күнэ
Илин халлаан
Истиэнэтин анныттан,
Күлэн-салан,
Күндээрийэн таҕыста –
Күндү кыайыы күнэ.
Улуу Лена
Долгуннарын уматта,
Ойуу-мандар
Оһуордарын оонньотто –
Күндү кыайыы күнэ.
Саха кыыһын
Харахтарын кыымнаата,
Саҥа саргы
Сааскы тыалын сайгытта –
Күндү кыайыы күнэ.
Дьоллоох ырыа
Хоһоонугар холбосто,
Толоон, сыһыы
Торҕо ньуурун тупсарда –
Күндү кыайыы күнэ.
Үтүө көҥүл
Үчүгэйин үксэттэ.
Үлэ-хамнас
Үлүскэнин үрдэттэ –
Күндү кыайыы күнэ.
Истиҥ таптал
Иэйиитин имнэннэ,
Ийэ сирбит
Эриэккэһин элбэттэ –
Күндү кыайыы күнэ.
1945
Күндү кыайыы күнэ: хоһоон/Сааскы күөх сарсыарда: хоһооннор, ырыалар, тылбаастар, поэмалар: Кылаас таһынааҕы ааҕыыга көмө Улахан уонна орто саастаах оскуола оҕолоругар./ Күннүк Уурастыырап [Хомуйан оҥордо Н. Е. Винокуров, А. Е. Евстафьев уруһуйа] 79 с.
Ийэ сир
Ийэ сирбит, киэн тутун эн,
Эйэ, көҥүл биһигэ буолбуккунан!
Истиҥнээх сүрэхтэн эҕэрдэлэн
Эриэккэс олоҕу туппуккунан!
Барҕаран, силигилии сайдан,
Ситтиҥ-хоттуҥ, дуолан бухатыырдыы!
Баараҕай кыргыһы кыайыынан уҥуордаан,
Сир үрдүгэр эн албан аатырдыҥ!
Уолан киһиҥ дорҕоонноох ырыаланна,
Эн модун куйаххын оҥорон!
Кыыс ыччатыҥ сырдык ыраланна,
Эриэккэс дьол далбарыгар олорон!
Агрессордар сэриинэн иирэллэрин
Арыйан, суостаах дьүүлгэ туруораҕын!
Киһи аймах инники эрэлин,
Кэлэр кэскилин суон дурдата буолаҕын!
Сулустар саҕа эн үрдүккүн, —
Өстөөхтөрбүт титирэстии саллаллар!
Күн курдук килбиэннээх сырдыккын, —
Доҕотторбут холобур ылаллар!
Өрө күүрэ тур, буурҕалары утары,
Өрүүтүн уҕарыйбат уоҕунан!
Өссө үүн, чэчирээ үйэлэр тухары,
Эн партия илдьэр суолунан!
1948
Ийэ сир: хоһоон/Сааскы күөх сарсыарда: Хоһооннор, ырыалар, тылбаастар, поэмалар: Кылаас таһынааҕы ааҕыыга көмө: Улахан уонна орто саастаах оскуола оҕолоругар/ Күннүк Уурастыырап [Хомуйан оҥордо Н. Е. Винокуров, А. Е. Евстафьев уруһуйа] Дьокуускай: Кинигэ изд-вота, 1992 с. – 33 с.
Кыайыы күнэ: хоһоон/Таптыыбын субу сири: Хоһооннор, поэмалар/ Күннүк Уурастыырап – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1969. – с. 19
Кыайыы күнэ
Күүппүт күммүт,
Күндү күммүт –
Өлбөт-сүппэт кэскиллэнэн,
Үөрүү-көтүү үктэллэнэн,
Кыайыы күнэ
Бүгүн үүннэ!
Түмсүү күнэ,
Төлкө күнэ –
Сордоох сэрии суоһа мөлтүүр.
Сорсун санаа өрөгөйдүүр
Кыайыы күнэ
Бүгүн үүннэ!
Олох күнэ,
Уруй күнэ –
Норуоттарга эйэ, эрэл
Туругурар, дьоллоох, кэрэ
Кыайыы күнэ
Бүгүн үүннэ!
Үтүө күммүт,
Үрдүк күммүт –
Үйэ-сааска өлбөөдүйбэт,
Өһөр диэни өрүү билбэт
Кыайыы күнэ
Бүгүн үүннэ!
Кыайыы сулуһа
Бүгүн Донбасс үрдүнэн
Кыһыл былаах тэлибириир,
Саҥа кыайыы үөрүүтүнэн
Столица эҕэрдэлиир.
Эҕэрдэлиир, дуораһыйар
Тэргэн ньиргиэр тыаһынан,
Халлааныгар чаҕылыйар
Уоттаах сырдык сулуһунан.
Эҕэрдэлиир бүгүн кини
Ийэ дойду аатыттан.
Иһит, байыас эҕэрдэни
Куоратыттан, алааһыттан!
Бээһээ Харьков, бүгүн Донбасс,
Кыһыл сэрии кыайан иһэр,
Үгүс куорат, элбэх алаас
Кэлэрбитин кэтэһэр.
Бары күүһү кыайыы иһин
Дойду бүттүүн түмүөхтүн!
Өстөөхпүтүн үүрэн, эһэн,
Өрөгөйбүт үрдүөхтүн!
Кыайыы кыһыл сулуһа
Чаҕылыйа тыга турда,
Уордаах тэргэн ньиргиэр тыаһа
Охсуһууга ыҥырда.
1943 сыл, балаҕан ыйа
Кыайыы сулуһа: хоһоон/Талыллыбыт айымньылар: кэпсээн, хоһооннор, поэмалар, тылбаастар, ахтыылар, ыстатыйалар/ Макар Хара ; [хомуйан оҥордо: Е. Г. Винокуров, ред. сэбиэт: А. М. Иевлева, Р. Н. Корнилова, З. М. Кузьмина, В. К. Маршинцев]. – Дьокуускай: Сайдам, 2016. – 128 с.
Нуучча саллаата доҕорбор
Күндү күнү, кэрэ кэми
Көрбүт үрдүк дьолгунуун
Кыһыл көмүс үрүүмкэни
Кыайыы туһугар өрө уун!
Бииргэ үөрүү минньигэһин
Билэн биһиэх Кыайыы иһин!
Түптүр түрмэ, хааннаах ордуу –
Түҥнэһиннэ Берлин
Толордубут доҕордуу
Норуоттарбыт эрэлин.
Үөрүөх-көтүөх доҕордуунан
Үрүүмкэни өрө уунан!
Арассыыйа курдук кэрэ
Атын сири билбэппин,
Дойдум-сирим кини эрэ
Дьоллообута сүрэхпин.
Ахта, саныы сэһэргэһиэх,
Арассыыйа иһин иһиэх!
Улуу Русь хорсун уола
Убай, доҕор буолбутуҥ,
Ыллыах бииргэ, доҕордуулар
Ыраах кэлбит суолбутун.
Бииргэ үөрүү минньигэһин
Билэн иһиэх Кыайыы иһин!
Нуучча саллаата доҕорбор: хоһоон/Талыллыбыт айымньылар: кэпсээн, хоһооннор, поэмалар, тылбаастар, ахтыылар, ыстатыйалар/ Макар Хара ; [хомуйан оҥордо: Е. Г. Винокуров, ред. сэбиэт: А. М. Иевлева, Р. Н. Корнилова, З. М. Кузьмина, В. К. Маршинцев]. – Дьокуускай: Сайдам, 2016. – 148 с.
Бүгүн
Бүгүн, Улуу кыайыы күнүгэр,
Эҕэрдэлиэҕиҥ кинилэри,
Ийэ дойду көмүскэлигэр
Кыргыһан, кыайан кэлбиттэри:
Маршаллары, адмираллары,
Сатыы, кынаттаах сэриилэри,
Халлааммытын, киэҥ муоралары
Харыстыыр эрэл илиилэри.
Эҕэрдэлиэҕиҥ күүс үлэнэн
Сэрии дьулааннаах сылларыгар,
Ийэ дойдуга эрчим эбэн
Модун күүс оҥорбуттарыгар:
Рабочайы, колхозтаахтары,
Биһиги тайҕабыт булчутун,
Уолаттары, кыргыттары –
Хорсун герой оҕолорбутун.
Ахтыаҕыҥ сүрэхпит умнубат
Дириҥ иэйиитинэн күн бүгүн,
Сэрии толоонугар охтубут
Аҕа, ини-бии дьоннорбутун.
Буорах уоттаах сыллары курдат
Илэ-бааччы кэлэн көстөллөр,
Адьас тыыннаах субу баар курдук,
Сэрииттэн эргийбэтэх дьоннор.
Кинилэр биһигини кытта
Эмиэ үөрэр-көтөр курдуктар,
Сэрии саҕанааҕы уот саҕахтан
Сулус буоланнар, дьон буоланнар
Көстөн кэлэллэр барахсаттар.
Эҕэрдэ эһиэхэ, геройдар,
Бу кыайыыны аҕалсыбыттар,
Дьолбут иһин охтубуттар.
1968
Бүгүн: хоһоон/Улахан омурҕан: хоһооннор/Иннокентий Эртюков — Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1976.- с. 39
Советскай Армияҕа
Уруй-туску, айхал-талба
Улуу Советскай Армияҕа,
Кыайыыҥ көстө сардаҥарда
Кытара кыыһар знамяҕар.
Улуу партия генийэ
Охсуһууларга хатаран,
Тапталлаах Советскай Армия,
Буолтуҥ өстөөҕү хотор Эн.
Уора кэлбити Ийэ сиртэн
Уот холоругунан үүрэн,
Арҕаа баартыҥ, илин тиийтиҥ,
Аҕа дойдум Армията, Эн,
Эн сааллар бэргэн буулдьаҕар,
Тоҕута тэбэр снарядкар,
Норуот кыраҕы хараҕа,
Күүһүн этиҥэ чахчы баар.
Эйэ эркиннээх хардыыгар
Көҥүл сүүрүгэ күрүлүүр,
Барык хараҥа сырдыыра,
Олох кэскилэ күлүмнүүр.
Көҥүлгэ, эйэҕэ баҕаран,
Бары дойдуга этэбит:
Туругуруохтун барҕаран,
Тутар үлэбит, эйэбит.
Уруй-туску, айхал-талба
Улуу Советскай Армияҕа,
Кыайыыҥ көстө сардаҥарда
Кытара кыыһар знамяҕар.
1949
Советскай Армияҕа: хоһоон/Талыллыбыт хоһооннор: хоһооннор/Иннокентий Эртюков – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1967.- с. 111
Ыам ыйын 9 күнэ
Үчүгэй да этэ ыам ыйын
Тохсус сарсыардата, —
Кэлэр үйэлэргэ суол ыйан,
Күммүт сандаарбыта.
Ол күҥҥэ саа тыаһа, санаабар,
Үгүс үйэлэргэ,
Сэриилэр халҕаннарын сабар
Сэрэтии буолбута.
Саабытын ууран, суулаабыппыт,
Аны эстимэ диэн,
Үөрүү ырыатын ыллаабыппыт,
Оо, ол күн кэрэтиэн!
Оннук күн үүнүөн баҕарабын
Саллаат доҕотторбор,
Тарҕастыннар кинилэр бүгүн
Эмиэ дьиэлэригэр.
Сэрии бүттэ, сэрии буолбат диэн,
Бары сир үрдүгэр,
Дьоннор эмиэ ыам ыйын килбиэн
Күнүн көрүстүннэр.
Ыам ыйын 9 күнэ: хоһоон/Талыллыбыт хоһооннор: хоһооннор/Иннокентий Эртюков – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1967.- с. 429
Дьоруойдар күннэрэ
Бары:
Аҕа дойду дьоруойдарын
Албан ааттарын
Ахсынньы 9 күнүгэр
Айхаллыы ахтабыт.
1.
Сыл-хонук аастар-ааһар
Сэрии суола сүттэр-сүтэр
Ол көлүөнэ сырҕан бааһа
Ыар сүгэһэр буолан бүтэр
2.
Суох суох! Сүппэт!
Сүрэххэ баар!
Суох суох! Бүппэт
Санааҕа баар!
Өйдөбүнньүк бэлиэлэр
Нэһилиэккэ тураллар
Сэрии суолун тэлбиттэр –
Мэҥэ таастан көрөллөр!
3.
Санаан көрүҥ – бу биир строка
Эдэр киһи олоҕо
Сарбыллыбыт, быһыллыбыт
Чэлгийиэхтээх дьылҕата…
Кини манна, бу алааска
Оҕо буолан сүүрдэҕэ…
Уолан буолан, улаатан
Кыыс сүрэҕин сүүйдэҕэ…
4.
Ол эбэтэр… ыал буолбакка
Кыргыһыыга киирдэҕэ…
Бу биһиги туспутугар
Олоҕун толук уурдаҕа…
5.
Ол эбэтэр… оҕолоро
Кинитэ суох улааттылар
Ийэлэрэ, огдооболор
Төһөлөөхтө ытаатылар…
Бары:
Айхал-айхал дьоруойдарга –
Хорсун-хоодуот буойуттарга!
Буулдьа-буорах ортотунан
Ааспыт-хаампыт саллааттарга!
6.
Тоҥон-хатан, аччыктаан
Түбүгүрэ үлэлээбит
Күнү-түүнү ыпсаран
Улуу Кыайыы уһансыбыт
Ыар кэмнэри көрсүбүт
Холкуос, куорат — тыыл дьоно
Төһүү күүс, көмө буолбут
Сахам сирин бар дьоно
Бары:
Айхал-айхал дьоруойдарга –
Эбээлэргэ, эһээлэргэ
Үлүскэнник үлэлээбит
Үтүөкэннээх дьоннорго!
Эйэлээх олоҕу харыстыыр
Билигин да бааллар дьоруойдар!
Дьон-норуот туһугар охсуһар
Эрэллээх эдэркээн эрэттэр!
Кэнэҕэс кэнчээри ыччакка
Эһиги холобур буолуоххут!
Килбиэннээх быһыыны көрдөрөн
Үйэттэн үйэҕэ туоруоххут!
Бары:
Айхаллыыбыт-уруйдуубут
Албан ааттаах дьоруойдары!
Айхаллыыбыт-уруйдуубут
Чулуу, бастыҥ буойуннары!
Кинилэргэ сүгүрүйэ
Хомоҕой хоһоон ааҕабыт!
Умнубаппыт! Киэн туттабыт!
Кэрэкэ тыллары аныыбыт!
А. Егорова
КЫАЙЫЫ КҮНЭ
Үрдүк чаҕыл күнү көрсө
Үүннэ бүгүн Кыайыы күнэ –
Үлүгэри үтүрүйбүт
Үтүмэннээх Үөрүү күнэ!
Уоруйахтыы биллэрбэккэ
Уолуппута, чачаппыта,
Улуу норуот дьолун быһан
Урдус Гитлер бөрөлөрө.
Сааскы көмүөл мууһун курдук
Туруммута бүттүүн норуот,
Сааттаах сидьиҥ фашист бииһин
Сабыта баттыыр өһүөннээх.
Хоту дойду кыраай дьоно
Хомурах хаардыы хомуллан,
Холбоспута, кыттыспыта
Хотой кынатын үүннэрэн.
Кыайыы туһугар диэн бүттүүн
Кыралыын, улаханныын
Кыырт көтөрдүү кылана
Кыбдьыгырыы көппүттэрэ.
Олоҥхолуу оҥоһуулаах
Оннук норуот туохха самныай,
Олох туһа диэбит дьоно
Оҥоһуулуун да оруннаах.
Үүрбүттэрэ үөдэннэри
Үлтүрүтэ үмүрүтэ.
Сүрдээх кэптээх дьоһун хоодуот
Сэбиэт нороут холбоһуга.
Үүннэ бүгүн Кыайыы күнэ,
Үлүгэри үтүрүйбүт
Үтүмэннээх үөрүү күнэ
Үрдүк чаҕыл күнү көрсө!
КЫАЙЫЫ КҮНЭ
Күүппүт күммүт,
Күндү күммүт –
Өлбөт-сүппэт кэскиллэнэн,
Үөрүү-көтүү үктэллэнэн,
Кыайыы күнэ
Бүгүн үүннэ!
Түмсүү күнэ,
Төлкө күнэ –
Сордоох сэрии суоһа мөлтүүр.
Сорсун санаа өрөгөйдүүр
Кыайыы күнэ
Бүгүн үүннэ!
Олох күнэ,
Уруй күнэ –
Норуоттарга эйэ, эрэл
Туругурар, дьоллоох, кэрэ
Кыайыы күнэ
Бүгүн үүннэ!
Үтүө күммүт,
Үрдүк күммүт –
Үйэ-сааска өлюөөдүйбэт,
Өһөр диэни өрүү билбэт
Кыайыы күнэ
Бүгүн үүннэ!
КҮҮТҮҮЛЭЭХ КЫАЙЫЫНЫ УҺАНСАН
(ырыа)
Ол суостаах сэриини умнубат
Биһиги тыыннаахтар аналбыт,
Ыал ахсын истиҥник ахтыллар –
Геройдуу охтубут буойуннар.
Ыам ыйын чаҕылхай күнүгэр
Күүтүүлээх Кыайыыны уһансан –
Быыллыйбыт синиэллээх уолаттар
Кээлтэрэ Кыайыыны сандаардан.
Бу күҥҥэ ийэлии долгуйан
Хатыҥнаах чараҥмыт суугунаан –
Кэриэстиир охтубут буойунун
Хаһан да уостубат сулуһун.
Хас алаас, хас куорат аайытын
Сып-сырдык сүүрүктүү кутуллар –
Ветеран дьоннорбут үөрүүтэ,
Сардаҥа сыдьаайдаах Кыайыыбыт.
КЫАЙЫЫ КҮНҮГЭР
Кыырыктыйбыт баттахтаах,
Ким доҕолоҥ, ким торуоскалаах,
Көрсүһүү үөрүүтүттэн
Сүүрбэлээх саастарыгар түспүт
Сэрии ветераннара түмсэллэр
Ыам ыйын 9 күнүгэр, Кыайыы күнүгэр
Умуллубат уот иннигэр.
Уйбааннар, Ньукулайдар
Сэмэннэр, Өлөксөйдөр, Баһылайдар… –
Соһуччу булсаннар куустуһаллар,
Сарын-сарыннарын таптайаллар…
Кыргыс хонуутугар охтубут
Доҕотторун ахтаннар,
Харахтарын уутун кистээбэккэ
Ытыыллар – олох сыанатын билбит,
Эйэлээх олох иһин хааннарын
тохпут ветераннар.
Бу күн күөх хонууну кыйан,
Кыайыы болуоссатынан
Хойукка диэри хаамсаллар,
Бу түүн утуйбаттар ветераннар.
КЭРИЭСТЭЭҤ, БУКА БАРЫ
Улуу Кыайыы күнүн үөрүүнэн көрсөбүт
Сэрииһиттэр мустаммыт,
Сүрэхпит ырыатын дуораччы ыллыыбыт
Өстөөҕү самнараммыт.
Ахтыаҕыҥ, доҕоттоор, аргыардаах күннэри
Ааспыт ыар хонуктары,
Ол уордаах сылларбыт уот кутаа күннэрин
Туораспыт буойуттары.
Кыргыс толоонугар охтубут доҕорбутун
Биһиги умнубаппыт,
Кинилиин үлэҕэ, үөрүүгэ куруутун
Эр санаалаах хаамсабыт.
Бүгүҥҥү эриэккэс олоҕу көрбөккө
Охтубут буойуттары
Сүһүөххэ тураҥҥыт уһун үйэлэргэ
Кэриэстээҥ, бука бары.
Уруйу этиэҕиҥ кыайыыга аҕалбыт
Коммунист партияҕа,
Үөрүүлээх бу күҥҥэ көтөҕөр бакаалбыт
Ананнын Ийэ сиргэ!
“АЙХАЛЛАН, КЫАЙЫЫ КҮНЭ!”
Өһүөннээх ыстыыгы өтөрү тутаммыт
Өстөөҕү үүрэммит биир кэргэн буолабыт,
Өктөөптөн саҕалаан көҥүлгэ дайаммыт
Өрөгөй ыһыаҕын өркөннөөн ыһабыт.
Хос ырыата:
Кырыыстаах сэриини сиппийбит
Кыайыыбыт күннэрэ айхаллан,
Куруутун хотууга сирдээбит
Киһилии дьулуурбут махталлан.
Эйэлээх олохпут эркээйи суолугар
Эрэйи элбэтэр сор суордар көтөллөр.
Эмиэ дьэ, иҥсэрэн чалым баай туһугар
Эгиэлээх элиэлэр элиэтээн көтөллөр.
Хос ырыата:
Космоһы баһылаан көппүппүт кэриэтэ
Кытыастар былаахпыт күлүмнүү кыыһыахтын,
Күүстээхтэн сынтайбат эйэбит мэктиэтэ
Күн уота күлүмнүү күндээрэн тахсыахтын.
Хос ырыата:
Истиҥ эрэ, доҕоттоор
Истиҥ эрэ, доҕоттоор,
Ити күүрэр ньиргиэри –
Ийэбит Лена долгуннарыгар
Иһилиннэ үөрүү музыката.
Ардах былыта ааһан
Аалай маҥан күммүт
Арылыччы көрдө,
Кыһыл көмүс киистэнэн
Кыламаннар аайы
Кылбаарыччы тыкта.
Кыайыыбыт үөрүүтэ
Кыыс дьахтар буолан,
Ыһыахтар күөх түһүлгэлэригэр
Ымайа күллэ,
Чороонноох кымыстарга
Толоно көһүннэ.
Истиҥ эрэ, доҕоттоор,
Ити күүрэр ньиргиэри –
Ийэбит Лена долгуннарыгар
Иһилиннэ үөрүү музыката!
Хаһан умнар үһүбүт
Хаһан умнар үһүбүт
Хара дьайдаах өстөөҕү
Хампы сынньар туһугар,
Халҕаһалыы анньыллан,
Халыан, дохсун сэлиинэн
Халыһыппыт айаны?!
Хаһан умнар үһүбүт,
Хаарыаннаахай дьоммутун
Хаалларарбыт кээлтигэр,
Хараастыбыт санааны
Харыйаҕа бэлиэтээн –
Хастыы охсон ааспыты?!
Дьэдьэн, отон симэхтээх,
Кэрии хатыҥ киэргэллээх,
Кэнкил-силик дойдубут,
Чиэскин түһэн биэрбэккэ,
Чиэски омук сиринэн
Тэлэһийэн кэллибит.
Кыайыы уһун аартыгын
Кыыдааннарын көрдүбүт:
Кырдьыбатах да иһин
Кырыаланна чанчыкпыт,
Кыыһырбатах да иһин
Кырыыланна харахпыт.
Атаан сэрии арыллар
Арҕаа диэки арҕаҕын
Ааҥнаан туран ыстыбыт,
Иирээн илбис иитиллэр
Илин сытар уйатын
Ирдээн туран эстибит.
Алгыы хаалбыт артыалга
Арыы, кымыс ыһыаҕын
Арыйсыһа кэллибит,
Тиҥилэҕи тэнитэн
Чигдилээбит тиэргэни
Чэчирэтэ кэллибит!
Хаарыан дьолу харыстаан
Хара дьайдаах өстөөҕү
Хампы сынньар туһугар
Халыан, дохсун сэлиинэн
Халҕаһалыыр айаны
Хаһан умнар үһүбүт?!
Хаһан умнар үһүбүт?!
МИН ЫРЫАМ
Мин Ийэ дойдубар биэрэбин:
Эдэркээн олохпун, бэйэбин,
Көҥүл санаабын-барытын.
Мин быччыҥым күүһүн күүрдүөҕүм,
Фашист хаанын халытарга,
Бинтиэпкэ доҕордоох сылдьыаҕым
Хааннаах, уоттаах фроннарга.
Тыыны харыстыыр охсуһууга,
Тыыным быстара да кэллэр
Мин дойдум туһунан хоһоону
Хоһуйа сатыам, сэгэрдэр.
Оччоҕо бүтэһик тылларым
Байыас сүрэҕин долгуттун,
Төрөөбүт дойдубар тапталым
Көмүскүүр уокка киллэрдин.
Василий Иванов
Хотугу сулус.-1943.-#2.-С.45.
ТҮҮЛ
Мин түhээн
Призыв буолтугар сырыттым.
Дойдубун көмүскүү арай мин
Барбакка хааламмын хомойдум.
Устар күн-
Бараары тэринэ сатаатым,
Сиэрэ суох кыһанан-мүһэнэн
Тиэргэним иһиттэн тэйбэтим.
«Түүл эрэ
Түннэри таайыылаах», — дэһэллэр.
«Оччоҕо дойдугун көмүскүү
Барарын чахчы», — диэн үөрдэллэр.
Мин түүлбүн
Таннары тойонноон таһаардым:
Түүн түһээн хомойбут хомолтом
Үөрүүнэн солбуллуо күнүһүн.
Василий Иванов
8. V. 1942 c
Хотугу сулус.- 1943. — № 2. — С. 46.
КЫҺЫЛ АРМИЯ БОЕҺАБЫН
Кыһыл Армия боеhабын
Кыайыылаахтык охсуһуом.
Сталин иһин, дойдум иhин
Ытык иэспин толоруом.
Ахтар, саныыр, миигин күүтэр
Адам, ийэм бааллара —
«Кыайан-хотон эргий» дэһэн
Атаараахтыы хаалтара.
Бары күүспүн түмүнэбин Фашистары кыргарга.
Үөрэнэбин, эрчиллэбин
Үрдүк билиини ыларга.
Эрэн миигин Саха сирэ
Эйигиннэн киэн туттан,
Толлуом суоҕа киирсиһиигэ
Тоҕуоруйбут кутталтан.
Кыһыл Армия боеһабын
Кыайыылаахтык охсуһуом,
Сталин иһин, дойдум иhин
Ытык иэспин толоруом.
Николай Сергеев
5/IX -43 с. Чuma
Сталин суола. — 1943. — Ахсынньы 24 к
КЫРГЫҺАРГА БЭЛЭММИН
Эрчиллибит саха уола
Эттиин-хаанныын тубустум.
Арылынна айан суола,
Арҕаа диэки дьулустум. Ардах куттун, бырыы көптүн
Ааһа куйаас да түстүн,
Туун да буоллун, кыһаммакка
Походтуубут ыраахха. Сахам сирэ кырабыттан
Сааһыт гына ииппитэ:
«Хоту дойду хонноҕуттан
Хорсун буолаар>>, — диэбитэ.
Сыыдам түргэн сырыыларга
Сылайары билбэппин.
Кытаанаҕы тулуйарга, Кыргыһарга бэлэммин!
Николай Сергеев
5/IX-43 с. Чита
Сталинсуола.-1943.-Ахсынньы 24 к.
ГВАРДЕЕЦТАР ЫРЫАЛАРА
Кыайыыбытын өрө күүрдэр
Кыһыл Знамя аннынан,
Эрдээх сүрэҕи төлөнүрдэр Эпчиҥ ырыа дуорайда.
Гвардия байыастара
Кыайыылаахтык кимэбит,
Ийэ дойду буойуттара
Инники диэкки иhэбит.
Хайа курдук хаалан иhэр
Хааннаах фашист өлүгэ,
Юнкерсын, Фердинанын
Үнтүрүйбүт көрүҥэ.
Туруннубут фашист кыылы
Сойуоланан ситэргэ,
Арҕаҕыгар дьакыйаммыт
Адьас имнии эһэргэ.
Чаҕылҕанныы охсууттан да
Чаҕыйбакка биһиги-
Кырдьык иһин, дойду иһин
Кыаттарыыны билбэппит.
Гвардия байыастара
Кыайыылаахтык кимэбит,
Ийэ дойду буойуттара
Иннибит диэкки иһэбит.
Николай Сергеев
Сталин суола.
1944. -Сэтинньи 21 к
КЫАЙЫЫ ТУҺУГАР
Сибиэһэй салтына сиккирии тыалырар
Сир дойдум үрдүнэн күөҕүнэн симэммит,
Советскай Ийэ сир киэргэммит кэмигэр
Сиэхсит Гитлер сэрииннэн тэриммит.
Советскай народтар өстөөҕү утары
Сэриигэ хомуллан охсуһа сылдьаллар,
Акаары санаанан былааһы ылаары
Адьырҕа күөх истэр араастаан киирэллэр.
Биһиги буойуммут кыһылчаан армия
Буолгаттан чугутан төттөрү үүрэллэр,
Ол онно охсуһуу модуолун иһигэр
Олоҕу биэрэннэр охсуһан күүрэллэр.
Чээлэй күөх кырыстаах сибиэһэй салгыннаах
Чэгиэннээх үчүгэй сэлиэнньэ, куораты,
Уотунан уматар уйгулаах былааннаах
Умса хоруйуох Гитлер ыттары.
Истэрин хайытан өстөрүн ситиһэн
Ийэ сир иэниттэн имири эһэргэ,
Ийэни, оҕону кэннигэ хаалларан
Эдэрдэр охсуна фроҥҥа сылдьаллар.
Сэриини бүтэрэр соругу ылынан
Советскай народтар кыайыынан күүрэллэр.
Үлэни толорон доходу ылыыннан
Фроҥҥа көмөнү күүһүрдэн күүрэллэр.
Дмитрий Трофимов
Ятим 23/11-44 2
Тойбохой насл. м. «Кытах днем 1 ч. 15 м.
ЕФРЕЙТОР НИКОЛАЙ СЕРГЕЕВКА
Ыраах Сахан сириттэн
Ыҥырыллан тиийбитин,
Боец Коля эккиттэн
Бастыҥ тылы эппитин!
Сунтаар аннын биэрэгэр
Субуруһан тураҥҥыт,
Борохуотка киирэргэр
«Баран төннүөм» диэбитин!
Ефрейтор Коля уол
Эппит тылгын толороор,
Хорсун үүнэр комсомол
Хотуулаахтык эргийээр!
Эбии тэттэн үөрэнэн
Эрчим боец эн буолаар,
Эбэн булан дьиэрэтэн
Эмиэ ырыа суруйаар!
Саха уолун аатыттан
Самнан биэрбэт саргылан,
Совет сирин аайыттан
Сайдан үүнэн таҕыстыҥ.
Уустук уран тылгынан
Уруһуйдаан ыыппыккын,
Утуйаары сытаммын
Уоhум иһигэр ааҕабын.
Хааны тохпут симиэртэн
Хааны хаанынан иэстэһээр,
Харса суохтук кыргыһан
Хотон манна эргийээр!
Дмитрий Трофимов
6-го октября 1944 г 2 Жарханский наслег м. «Андылаах»
Аҕам сэриигэ барбыта Алдантан —
Абаҕам үөскээбит алааһыттан,
Сураҕа суох сүппүтэ мин абаҕам…
Соҕотох ордон хаалбыта аҕам.
Улахан уолун өргө диэри аһыйан
Урут быстыбыта кырдьаҕас эһэм,
Тулаайах түөрт сиэнин хараһан
Тулуйбута ыар сүтүктээх эбэм.
Кыайыы күнэ дьэ буолбута,
Кыра уол сэрииттэн кэлбитэ,
Алаас иһэ дьолунан туолбута,
Аһыылаах сүрэх чэпчээбитэ.
Саҥаһым санаатын түһэрбэккэ,
Сааһын тухары өр итэҕэйбэккэ…
Кэтэспитэ кэргэним кэлиэ диэн,
Кэлбэтэҕэ тапталлааҕа эргиллэн.
Айылҕа Уола
Сунтаар
Күүкэй
- Информация о материале
- Автор: Super User
- Информация о материале
- Автор: Super User
Подкатегории
Страница 2 из 7
